Từ Myanmar đến Caribe: Canh bạc 560 triệu USD và hành trình bước vào “vùng biển lớn” của Viettel Global

Từ những năm tháng “đốt tiền” ở châu Phi đến đế chế viễn thông toàn cầu

Đó không phải chiến lược “đầu tư để kiếm tiền nhanh”. Đó là chiến lược đánh đổi hàng tỷ USD vốn đầu tư và nhiều năm thua lỗ để giành lấy vị thế thống trị dài hạn.

Trong giai đoạn đầu mở rộng ra nước ngoài, Viettel Global từng trải qua những năm tháng cực kỳ khó khăn. Các thị trường như Haiti, Mozambique hay Burundi yêu cầu chi phí xây dựng hạ tầng viễn thông khổng lồ trong khi mức thu nhập người dân thấp, khả năng chi trả hạn chế và môi trường chính trị thường xuyên biến động.

Năm 2011, doanh nghiệp từng ghi nhận khoản lỗ hàng trăm tỷ đồng tại các thị trường mới do phải tăng tốc đầu tư hạ tầng nhưng doanh thu chưa đủ bù đắp chi phí vận hành. Đây là điều hoàn toàn bình thường trong ngành viễn thông quốc tế, nơi vòng đời hoàn vốn có thể kéo dài 10–15 năm.

Thực tế, mô hình kinh doanh của Viettel Global khác biệt hoàn toàn với phần lớn tập đoàn viễn thông phương Tây. Trong khi nhiều doanh nghiệp quốc tế ưu tiên các thị trường giàu, có ARPU cao và khả năng hoàn vốn nhanh, Viettel lại chọn những quốc gia bị bỏ quên về hạ tầng số. Đổi lại, họ có cơ hội xây dựng vị thế áp đảo từ đầu.

Chiến lược ấy từng bị xem là “quá liều lĩnh”. Nhưng sau hơn hai thập kỷ, kết quả lại khiến giới tài chính phải nhìn khác.

Hiện tại, Viettel đang giữ vị trí số 1 thị phần tại 7/10 thị trường quốc tế. Doanh thu quốc tế đã vượt 3,3 tỷ USD/năm, tăng trưởng hai chữ số suốt 9 năm liên tiếp — điều hiếm thấy ngay cả với nhiều tập đoàn viễn thông toàn cầu. Đó chính là lý do thương vụ Dominica đặc biệt đến vậy.

Bởi đây không còn là “Viettel của giai đoạn khai phá”. Đây là Viettel bước vào một chu kỳ quốc tế hóa hoàn toàn mới — trưởng thành hơn, giàu kinh nghiệm hơn và tham vọng hơn rất nhiều.

Điểm đáng chú ý đầu tiên nằm ở việc lựa chọn thị trường. Dominica không phải Haiti hay Burundi. Đây là nền kinh tế lớn nhất Caribe, có GDP khoảng 130 tỷ USD, tầng lớp trung lưu đang mở rộng nhanh và mức độ số hóa thuộc nhóm cao ở Mỹ Latinh. Tỷ lệ sử dụng internet đã lên tới khoảng 90%, thị trường di động gần như phủ kín toàn quốc.

Điều đó có nghĩa Viettel không còn bước vào “vùng đất trắng” như trước. Lần này, họ đang bước vào một thị trường đã phát triển tương đối hoàn chỉnh, nơi cạnh tranh sẽ không còn dựa vào chuyện phủ sóng vùng sâu vùng xa hay giảm giá cước. Cuộc chiến giờ đây nằm ở công nghệ, dữ liệu, cloud, fintech và hệ sinh thái số.

Đó cũng là lý do kế hoạch của Viettel Dominicana không chỉ có viễn thông. Doanh nghiệp muốn xây dựng cả một nền tảng hạ tầng số tích hợp gồm 5G, data center, cloud computing, cybersecurity, ví điện tử và logistics số.

Nói cách khác, Viettel đang cố gắng trở thành “digital infrastructure player” — nhà cung cấp hạ tầng số quốc gia — chứ không còn đơn thuần là một telecom operator. Đây chính là xu hướng lớn nhất của ngành viễn thông toàn cầu hiện nay.

Trong bối cảnh doanh thu thoại và SMS truyền thống đang suy giảm trên toàn thế giới, các nhà mạng buộc phải tái định vị thành công ty công nghệ số. Những tập đoàn như Saudi Telecom, Singtel hay Reliance Jio đều đang chuyển dịch theo hướng này. Viettel Global giờ cũng đang đi đúng con đường ấy.

Dominica sẽ là “Mytel thứ hai” hay một phép thử mới của Viettel Global?

Mặc dù có những thuận lợi nhưng canh bạc Dominica vẫn chứa đựng rủi ro rất lớn. Lịch sử của Viettel cho thấy thành công quốc tế chưa bao giờ đến dễ dàng. Myanmar từng là một ví dụ điển hình.

Khi Mytel ra mắt năm 2018, đây được xem là một trong những màn gia nhập thị trường viễn thông thành công nhất châu Á khi đạt 5 triệu thuê bao chỉ sau vài tháng hoạt động. Nhưng biến động chính trị sau cuộc đảo chính năm 2021 đã khiến môi trường kinh doanh thay đổi hoàn toàn, kéo theo hàng loạt rủi ro địa chính trị và áp lực quốc tế.

Bài học Myanmar có lẽ là một trong những lý do khiến Viettel “im tiếng” suốt nhiều năm trong chiến lược mở rộng địa lý. Vì thế, quyết định tái khởi động đầu tư quốc tế ở thời điểm này cho thấy ban lãnh đạo Viettel Global có lẽ đã nhìn thấy một cơ hội đủ lớn để chấp nhận bước vào chu kỳ rủi ro mới.

Ở góc nhìn tài chính, điều đáng chú ý là cấu trúc vốn của dự án cho thấy sự thận trọng rõ rệt. Dù tổng vốn công bố là 560 triệu USD nhưng vốn điều lệ góp trực tiếp không vượt quá 200 triệu USD; phần còn lại có thể huy động từ vốn vay và bảo lãnh tín dụng.

Đây là mô hình tài chính rất điển hình của các tập đoàn đa quốc gia lớn: tận dụng đòn bẩy để giảm áp lực dòng tiền ban đầu, đồng thời giữ dư địa cho các thương vụ kế tiếp.

Nhưng sâu xa hơn, thương vụ Dominica còn mang ý nghĩa chiến lược quốc gia. Trong thế giới hiện nay, hạ tầng số đang trở thành một dạng “quyền lực mềm” mới. Các tập đoàn viễn thông không chỉ bán dịch vụ internet; họ tham gia trực tiếp vào quá trình số hóa nền kinh tế, vận hành dữ liệu quốc gia và định hình hạ tầng công nghệ của các Chính phủ.

Khi Viettel tiến vào Caribe, đó không đơn thuần là một thương vụ đầu tư doanh nghiệp. Nó phản ánh sự chuyển dịch vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Hai mươi năm trước, rất ít người tin một công ty viễn thông Việt Nam có thể cạnh tranh quốc tế. Ngày nay, Viettel không còn đi tìm thị trường mới chỉ để tăng doanh thu. Họ đang xuất khẩu mô hình hạ tầng số, xuất khẩu năng lực công nghệ và từng bước xây dựng ảnh hưởng tại các nền kinh tế đang chuyển đổi số nhanh nhất thế giới. Và có lẽ, thương vụ 560 triệu USD tại Dominica chỉ mới là phát súng mở màn cho một chu kỳ “Go Global” hoàn toàn mới của VGI.