Tân Lãnh tụ Tối cao Iran là ai?

Việc bổ nhiệm được đưa ra sau cuộc bỏ phiếu của Hội đồng Chuyên gia, cơ quan gồm 88 giáo sĩ có nhiệm vụ lựa chọn lãnh tụ tối cao của Iran. Trong tuyên bố được công bố ngay sau nửa đêm theo giờ Tehran, Hội đồng này cho biết: “Bằng đa số phiếu quyết định, Hội đồng Chuyên gia đã bổ nhiệm Đại giáo chủ Seyyed Mojtaba Hosseini Khamenei làm lãnh tụ thứ ba của hệ thống thiêng liêng Cộng hòa Hồi giáo Iran”.

Cương vị Lãnh tụ Tối cao trao cho ông Mojtaba quyền quyết định cuối cùng đối với mọi vấn đề nhà nước tại Iran, bao gồm cả chính sách đối ngoại và chương trình hạt nhân của Iran…

Nhân vật quyền lực hậu trường

Trong nhiều năm, ông Mojtaba Khamenei, 57 tuổi được xem là một nhân vật quyền lực hậu trường dưới thời cha mình. Ông xây dựng quan hệ chặt chẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, lực lượng quân sự tinh nhuệ có ảnh hưởng lớn trong hệ thống chính trị và an ninh của Iran. Nhờ những mối quan hệ này, Mojtaba được cho là có ảnh hưởng đáng kể trong bộ máy quyền lực, đóng vai trò như “người gác cổng” thân cận của lãnh tụ tối cao.

Theo ông Kasra Aarabi, Giám đốc nghiên cứu về Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, ông Mojtaba có sự ủng hộ mạnh mẽ trong lực lượng này, đặc biệt từ thế hệ sĩ quan trẻ có quan điểm cứng rắn.

Ông sinh năm 1969 tại thành phố linh thiêng của người Hồi giáo dòng Shiite là Mashhad, trong bối cảnh cha ông tham gia phong trào chống lại chế độ quân chủ của Shah trước cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Khi còn trẻ, ông từng tham gia cuộc chiến giữa Iran và Iraq (1980–1988).

Sau đó, ông theo học tại các trường đào tạo giáo sĩ ở thành phố Qom - trung tâm thần học lớn của Hồi giáo Shiite tại Iran và hiện mang cấp bậc giáo sĩ Hojjatoleslam, thấp hơn một bậc so với danh hiệu Ayatollah mà cha ông từng nắm giữ.

Chưa từng giữ chức vụ chính thức

Dù có ảnh hưởng lớn, Mojtaba Khamenei chưa từng giữ bất kỳ vị trí chính thức nào trong Chính phủ Iran. Ông hiếm khi phát biểu trước công chúng, dù đôi khi xuất hiện tại các cuộc mít tinh ủng hộ chính quyền.

Vai trò của ông từ lâu gây tranh cãi trong xã hội Iran, khi nhiều người phản đối khả năng xuất hiện yếu tố “gia đình trị” trong một quốc gia từng lật đổ chế độ quân chủ do Mỹ hậu thuẫn vào năm 1979.

Năm 2019, Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Mojtaba Khamenei, cho rằng ông đại diện cho lãnh tụ tối cao trong nhiều hoạt động “mang tính chính thức”, dù không được bầu cử hay bổ nhiệm vào bất kỳ vị trí nhà nước nào ngoài vai trò làm việc trong văn phòng của cha mình.

Theo Washington, ông Mojtaba từng phối hợp chặt chẽ với chỉ huy Lực lượng Quds thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và lực lượng dân quân tôn giáo Basij nhằm thúc đẩy các mục tiêu chiến lược của Iran trong khu vực.

Con đường lên vị trí lãnh tụ tối cao

Mojtaba Khamenei từ lâu được xem là một trong những ứng viên tiềm năng kế nhiệm cha mình. Khả năng này càng được chú ý sau khi một ứng viên sáng giá khác là cựu Tổng thống Ebrahim Raisi thiệt mạng trong vụ rơi trực thăng năm 2024.

Các nhà phân tích cho rằng, Mojtaba không có đủ uy tín tôn giáo để giữ cương vị lãnh tụ tối cao, bởi cấp bậc Hojjatoleslam của ông thấp hơn danh hiệu Ayatollah mà hai lãnh tụ trước đó là Ruhollah Khomeini và Ali Khamenei từng nắm giữ. Dù vậy, ông vẫn được coi là nhân vật có ảnh hưởng đáng kể trong hệ thống quyền lực của Iran.

Từ lâu, ông đã phản đối các nhóm cải cách chủ trương hợp tác với phương Tây. Ông cũng được cho là đã ủng hộ sự nổi lên của chính trị gia cứng rắn Mahmoud Ahmadinejad, người đắc cử tổng thống Iran năm 2005 và tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai vào năm 2009.

Truyền thông nhà nước Iran cho biết, lãnh đạo các lực lượng vũ trang nước này đã tuyên thệ trung thành với lãnh tụ mới. Các thành viên IRGC cũng ra tuyên bố khẳng định sẵn sàng tuân theo sự lãnh đạo của ông Mojtaba Khamenei.

Gửi đi thông điệp cứng rắn

Các nhà phân tích cho rằng, việc lựa chọn Mojtaba, một giáo sĩ cực đoan có vợ, mẹ và các thành viên khác trong gia đình cũng thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, gửi đi một thông điệp rõ ràng: giới lãnh đạo Iran đã bác bỏ mọi triển vọng thỏa hiệp để bảo vệ hệ thống. "Điều này cho ông Trump và Washington thấy rằng Iran sẽ không lùi bước, họ sẽ chiến đấu đến cùng”, chuyên gia vùng Vịnh nhận định.

Trước đó, ông Donald Trump tuyên bố Washington nên có tiếng nói trong việc lựa chọn lãnh tụ mới của Iran. “Nếu người đó không được chúng tôi chấp thuận, ông ta sẽ không tồn tại lâu”, ông Trump nói với ABC News hôm 8/3.

Sau khi lãnh tụ mới được công bố, ông Trump từ chối bình luận thêm và chỉ nói: “Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra”, theo báo Times of Israel. Ông cũng cho biết việc chấm dứt chiến sự sẽ là quyết định “mang tính song phương” với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Trước đó, Israel từng tuyên bố sẽ nhắm mục tiêu vào bất kỳ ai được lựa chọn làm lãnh tụ mới của Iran.

Cha của ông, Ali Khamenei, lãnh tụ tối cao Iran trong hơn ba thập niên, đã thiệt mạng trong một trong những đợt tấn công đầu tiên của chiến dịch không kích do Mỹ và Israel tiến hành cách đây hơn một tuần.

Trong khi đó, vợ của ông Mojtaba Khamenei - con gái của chính trị gia bảo thủ và cựu QQ88k Game Bài QQ8886 Khuyến Mãi Gholamali Haddad Adel cũng đã thiệt mạng trong các cuộc không kích hôm 7/3 vừa qua.