Sách Việt và hành trình ra thế giớiBài cuối: Bệ phóng xuất khẩu tri thức

Nâng cao vị thế trong thị trường bản quyền toàn cầu

Xuất bản toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình nội dung số. Dự báo quy mô thị trường sẽ vượt 200 tỷ USD vào năm 2030, nơi lợi nhuận 70 - 80% thuộc về khai thác bản quyền thay vì sách giấy truyền thống. Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh - QQ88k Game Bài Hội đồng quản trị Saigon Books nhận định: "Quốc gia nào chỉ dừng lại ở việc bán sách vật lý mà không khai thác bản quyền quốc tế là đang tự loại mình ra khỏi chuỗi giá trị cao nhất của nền kinh tế tri thức".

Có thể thấy, thành công trong xuất khẩu xuất bản phẩm là kết quả của chiến lược bài bản. Thái Lan là một ví dụ đáng chú ý. Với định giá khoảng 700 triệu USD, nền xuất bản quốc gia này đã tạo ra bước nhảy vọt nhờ xuất khẩu bản quyền dòng sách giải trí và kinh dị, sang hơn 30 quốc gia.

Indonesia lại cho thấy sức mạnh của “quảng bá quốc gia”. Sau khi làm khách mời danh dự tại Hội chợ sách Frankfurt năm 2015, số lượng giao dịch bản quyền của họ tăng 300% chỉ trong 3 năm. Hiện thị trường này đạt quy mô hơn 1,5 tỷ USD với tỷ lệ sách nội địa chiếm ưu thế.

Các cường quốc xuất bản tại châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Trung Quốc... cũng đã có những chính sách biến ngành xuất bản thành một “vũ khí quyền lực mềm” thực sự. Chẳng hạn, Hàn Quốc thành lập Viện Dịch thuật văn học Hàn Quốc (LTI Korea) trực thuộc Chính phủ với ngân sách hàng chục triệu USD mỗi năm, ngoài tài trợ dịch thuật, còn hỗ trợ chi phí xuất bản cho các đối tác nước ngoài mua bản quyền sách Hàn. Đồng thời, chiến lược phát triển dòng truyện tranh kỹ thuật số (webtoon) tạo ra những sản phẩm toàn cầu.

Xây dựng hệ sinh thái, định hình chiến lược xuất khẩu

Với xuất bản Việt Nam, Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban QQ8823 Nổ Hũ về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới nêu rõ: xuất bản "góp phần khẳng định và phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế".

Cụ thể, mục tiêu đến năm 2030: đẩy mạnh giao lưu, hợp tác quốc tế về xuất bản; tham gia khai thác bản quyền và quảng bá sách, báo Việt Nam ra thế giới; đưa sách Việt vào hệ thống thư viện đại học toàn cầu...

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm văn hóa và hỗ trợ dịch thuật, quảng bá sách Việt ra nước ngoài. Những văn bản này thể hiện tầm nhìn phát triển xuất bản như một công cụ ngoại giao văn hóa, lan tỏa bản sắc và vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Để thực hiện mục tiêu trên, các chuyên gia cho rằng, bên cạnh chất lượng tác phẩm, cần có một hệ sinh thái hỗ trợ xuất khẩu, với các đại lý bản quyền - những “người gác cổng” kết nối thị trường; các quỹ dịch thuật; và sự hiện diện mang tính chiến lược tại các hội chợ sách quốc tế.

Mong muốn sách Việt chinh phục độc giả toàn cầu, theo ông Nguyễn Tuấn Quỳnh, trước hết, cơ chế tài chính và thuế là “đòn bẩy” quan trọng để kích hoạt thị trường. Nổi bật là đề xuất thành lập Quỹ Hỗ trợ Xuất bản và Quảng bá văn hóa Việt Nam. Quỹ này sẽ tài trợ toàn bộ chi phí dịch mẫu, hồ sơ chào hàng bằng tiếng Anh cho các tác phẩm được tuyển chọn, hỗ trợ chi phí dịch thuật toàn văn khi đối tác nước ngoài mua bản quyền. Chính sách ưu đãi thuế đối với doanh thu từ hoạt động xuất khẩu sách, hay dịch vụ xuất khẩu nội dung số, sẽ tạo động lực chuyển dịch từ gia công sang sáng tạo.

Bên cạnh đó là giải pháp về hạ tầng và bản quyền. Việc xây dựng Trung tâm Giao dịch bản quyền Việt Nam dưới dạng nền tảng số quốc gia được kỳ vọng là nơi “trưng bày dữ liệu” sách Việt Nam, kết nối trực tiếp với các nhà xuất bản quốc tế. Đồng thời, cần chuẩn hóa sự hiện diện tại các hội chợ sách lớn như Frankfurt, London hay Bologna bằng các gian hàng quốc gia quy mô, chuyên nghiệp, có khu vực đàm phán bản quyền và đội ngũ hỗ trợ chuyên trách.

Đặc biệt, Việt Nam cần nhanh chóng hình thành đội ngũ đại lý bản quyền chuyên nghiệp thông qua các chương trình đào tạo bài bản. Cùng với đó, chiến lược “digital first” - ưu tiên phát hành ebook, audiobook trên các nền tảng toàn cầu và ứng dụng AI trong dịch thuật nhằm thử nghiệm phản ứng của thị trường - sẽ giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí và mở rộng cơ hội tiếp cận độc giả quốc tế.

Trong chiến lược đưa văn hóa Việt ra thế giới, cần xác định nội dung là yếu tố cốt lõi. TS. Nguyễn Mạnh Hùng, QQ88k Game Bài HĐQT Công ty Sách Thái Hà cho rằng, việc lựa chọn tác giả và tác phẩm không thể dừng lại ở sự cảm tính hay thành tích nội địa đơn thuần, mà phải mang tính chiến lược và nhạy bén với thời đại.

"Chúng ta cần những tác phẩm được chọn lọc dựa trên sự thấu hiểu sâu sắc về nhu cầu và trào lưu của thị trường quốc tế. Những đề tài về giá trị nhân văn, nỗi đau và niềm hạnh phúc của con người, hay những vấn đề cấp thiết mang tính toàn cầu như môi trường, bình đẳng và sự cô độc trong kỷ nguyên số chính là những nhịp cầu kết nối. Khi nội dung đạt đến sự cân bằng hoàn hảo giữa tính dân tộc đặc thù và hơi thở thời đại phổ quát, tác phẩm Việt Nam sẽ tự tạo ra sức hút, buộc các nhà môi giới bản quyền thế giới phải tìm đến" - TS. Nguyễn Mạnh Hùng nhận định.

Đưa sách Việt Nam ra thế giới là một hành trình dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước - doanh nghiệp - người sáng tạo nội dung. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, chỉ khi có chính sách phù hợp, năng lực thực thi chuyên nghiệp, nội dung chất lượng cao thì sách Việt Nam mới có thể khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.