Vụ điểm 10 Toán bất thường ở Tuyên Quang: "Thi lại không phải là cách tốt nhất để đảm bảo quyền lợi thí sinh"

Sau những diễn biến mới của vụ điểm 10 môn Toán bất thường tại Tuyên Quang, nhiều vấn đề liên quan đến tính công bằng, minh bạch của kỳ thi và các giải pháp phòng ngừa gian lận tiếp tục được dư luận quan tâm.

Trao đổi với Báo QQ88c Xóc Đĩa QQ8823 Bóng Đá, PGS.TS Chu Cẩm Thơ, QQ88k Game Bài mạng lưới quản lý giáo dục không biên giới (EdulightenUp), nguyên trưởng ban Ban Nghiên cứu đánh giá Viện nghiên khoa học giáo dục Việt Nam, Bộ GD-ĐT đã đưa ra những phân tích về hệ lụy của vụ việc, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác tổ chức thi và tuyển sinh trong thời gian tới.

Tổn thương đối với niềm tin và các giá trị cốt lõi của giáo dục

- Thưa PGS.TS Chu Cẩm Thơ, vụ việc cán bộ coi thi tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang có hành vi vi phạm quy chế thi đã đặt ra nhiều băn khoăn trong xã hội. Dưới góc nhìn của một chuyên gia giáo dục, theo bà, điều quan trọng nhất ngành giáo dục cần nhìn nhận từ sự việc này là gì: hoàn thiện quy trình tổ chức, tăng cường cơ chế giám sát, hay sâu xa hơn là xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính trong nhà trường?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Dưới góc nhìn của một chuyên gia giáo dục và người làm trong lĩnh vực khoa học đo lường, đánh giá, tôi cho rằng điều đáng suy ngẫm nhất từ sự việc này là những tổn thương rất sâu sắc đối với niềm tin và các giá trị cốt lõi của giáo dục.

Những tác động ấy không chỉ ảnh hưởng đến tính minh bạch, công bằng của kỳ thi, mà còn để lại hệ lụy lâu dài đối với sự phát triển nguồn nhân lực quốc gia cũng như niềm tin vào các chuẩn mực đạo đức xã hội. Đây là những tổn thất rất khó có thể đo đếm.

Từ sự việc này, chúng ta cần nhìn nhận lại toàn bộ quy trình tổ chức một kỳ thi quốc gia - kỳ thi đòi hỏi yêu cầu rất cao về an ninh và an toàn. Khi xảy ra sai sót, dù mới được xác định ở một địa phương hay còn có thể mở rộng sang những địa phương khác, thì rõ ràng cần rà soát lại quy trình kỹ thuật cũng như phương thức tổ chức kỳ thi trong bối cảnh hiện nay.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng dù quy trình hay cơ chế giám sát có được cải tiến đến đâu thì vẫn luôn tồn tại những giới hạn nhất định. Công nghệ và các giải pháp kỹ thuật chỉ là công cụ hỗ trợ; yếu tố quyết định vẫn là con người, những người trực tiếp vận hành kỳ thi và bảo đảm sự nghiêm minh của quá trình tổ chức.

Điều đáng tiếc nhất trong vụ việc này là chính những người được giao trách nhiệm và quyền hạn cao nhất tại điểm thi, gồm trưởng điểm thi, thư ký, cán bộ coi thi cùng một số cá nhân liên quan, lẽ ra phải là những người bảo vệ sự nghiêm minh của kỳ thi, thì lại chủ động bắt tay nhau phá vỡ quy trình. Khi đó, mọi cơ chế giám sát kỹ thuật đều bị vô hiệu hóa từ bên trong.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng đây là lỗ hổng không thể khắc phục chỉ bằng các giải pháp kỹ thuật, bởi đó là lỗ hổng về con người, về sự liêm chính và đạo đức nghề nghiệp. Sau quá trình điều tra, rất có thể sẽ còn làm rõ thêm những hành vi vi phạm khác ngoài những nội dung đã được công bố tại cuộc họp báo vừa qua.

Hiện nay, nhiều bên liên quan, từ phụ huynh đến học sinh, đều đã lên tiếng để bảo vệ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, dù nhìn ở góc độ nào, điều quan trọng nhất vẫn là bảo vệ tính nghiêm minh của kỳ thi, đồng thời bảo vệ quyền lợi của những thí sinh đã trung thực và nỗ lực làm bài bằng chính năng lực của mình.

Thi lại không phải là cách tốt nhất để đảm bảo quyền lợi thí sinh

- Tỉnh Tuyên Quang đã đề xuất tổ chức thi lại môn Toán để bảo đảm quyền lợi cho thí sinh, trong khi Bộ GD-ĐT đang xem xét trên cơ sở các quy định và đánh giá toàn diện tác động. Từ góc nhìn giáo dục, theo bà, khi xảy ra một sự cố ảnh hưởng đến tính công bằng của kỳ thi, nguyên tắc nào cần được đặt lên hàng đầu để vừa bảo đảm kỷ cương, vừa bảo vệ những học sinh học thật, thi thật?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Tại cuộc họp báo ngày hôm qua, phía Tuyên Quang đã đề xuất tổ chức thi lại môn Toán với lý do nhằm bảo đảm quyền lợi cho thí sinh. Sau đó, Bộ GD-ĐT cũng đã có phản hồi ban đầu. Theo thông tin được công bố, Bộ mong muốn cơ quan điều tra và UBND tỉnh Tuyên Quang sớm làm rõ vụ việc một cách minh bạch để có đầy đủ dữ liệu, làm căn cứ đưa ra những quyết định tiếp theo.

Dưới góc độ của một người làm trong lĩnh vực khoa học đo lường, đánh giá và quản lý giáo dục, tôi cho rằng cần nhìn nhận đề xuất này một cách khách quan.

Tuy nhiên, từ lịch sử và kinh nghiệm quốc tế cũng như thực tiễn giáo dục Việt Nam cho thấy, nếu không xử lý các vụ việc một cách triệt để dựa trên nguyên tắc cốt lõi là chứng cứ, dữ liệu, đúng người, đúng việc thì sẽ không thể giải quyết triệt để, đồng thời cũng không bảo đảm được tính nghiêm minh của pháp luật

Chỉ khi xử lý vụ việc một cách thấu đáo và đúng pháp luật, chúng ta mới thực sự bảo vệ được quyền lợi chính đáng của học sinh, đây là điều mà UBND tỉnh Tuyên Quang cũng đã nhấn mạnh. Muốn bảo vệ quyền lợi của các em, việc đầu tiên cần làm là đẩy nhanh tiến độ điều tra với tinh thần trách nhiệm cao nhất, bảo đảm tính khách quan và đúng quy định của pháp luật.

Chỉ cơ quan điều tra mới có đủ nghiệp vụ để xác định chính xác những cán bộ, cá nhân liên quan cũng như mức độ vi phạm của từng người để xem xét trách nhiệm pháp lý. Hiện nay, kết luận ban đầu mới đề cập đến hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Tuy nhiên, trong quá trình điều tra, hoàn toàn có thể phát sinh thêm những tội danh khác nếu có đủ căn cứ. Đây là kỳ thi có tính chất quốc gia nên mọi khả năng đều cần được xem xét trên cơ sở chứng cứ, không thể chủ quan loại trừ bất kỳ động cơ nào.

Thông qua hoạt động điều tra, cơ quan chức năng cũng sẽ xác minh được liệu có thí sinh nào thực sự có hành vi gian lận hay không để áp dụng đúng quy chế thi đối với từng trường hợp.

Quan trọng hơn cả, điều cần được bảo vệ là tâm lý và lòng tự trọng của mỗi học sinh. Một học sinh trung thực không có nghĩa vụ phải chứng minh sự trong sạch của mình. Chúng ta cần tôn trọng những gì các em đã trải qua trong kỳ thi, đồng thời tiếp tục công nhận kết quả mà các em đạt được bằng chính năng lực của mình.

Như tôi đã nhấn mạnh, chỉ khi quyết liệt làm rõ chứng cứ, dữ liệu, xác định đúng mức độ vi phạm của từng cá nhân, đơn vị liên quan thì mới có thể bảo đảm quyền lợi cho thí sinh. Không thể mặc định rằng tổ chức thi lại sẽ là giải pháp bảo vệ quyền lợi của các em.

Không thể chỉ đổi mới một kỳ thi

- Thực tế cho thấy kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay đang thực hiện đồng thời nhiều mục tiêu: xét công nhận tốt nghiệp, cung cấp dữ liệu cho tuyển sinh đại học và là một kỳ đánh giá quy mô quốc gia. Theo bà, việc một kỳ thi phải đảm nhận nhiều vai trò như vậy có đang tạo ra những áp lực lớn cho nhà trường, địa phương, phụ huynh và học sinh? Cần điều chỉnh như thế nào để phù hợp hơn với mục tiêu giáo dục trong giai đoạn mới?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Chúng ta cần nhìn nhận sự việc này trong tổng thể quá trình đổi mới căn bản công tác kiểm tra, đánh giá và đào tạo mà Chính phủ đang chỉ đạo triển khai.

Cùng với quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đổi mới thi và đánh giá được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và đã được triển khai liên tục trong hơn 10 năm qua. Có thể kể đến định hướng xây dựng ngân hàng đề thi chuẩn hóa, tổ chức thi trên máy tính đối với Chương trình giáo dục phổ thông mới. Những phương thức này sẽ góp phần hạn chế tối đa gian lận trong thi cử, đồng thời nâng cao độ chính xác của công cụ đánh giá, bảo đảm việc đo lường đúng năng lực của người học theo mục tiêu đầu ra.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, chúng ta vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản và thách thức. Đó là sự thiếu đồng bộ trong chỉ đạo cũng như mức độ quyết liệt của quá trình thực hiện. Nhiều địa phương vẫn chưa chuẩn bị đầy đủ nguồn lực, từ đội ngũ nhân sự đến cơ sở vật chất, để đáp ứng yêu cầu của quá trình đổi mới.

Bộ GD-ĐT đã có nhiều nỗ lực trong việc thúc đẩy số hóa hoạt động đánh giá học sinh, triển khai học bạ số cũng như xây dựng hệ thống đánh giá trên diện rộng. Tuy nhiên, vì nhiều nguyên nhân khác nhau, những dữ liệu này vẫn chưa được chuẩn hóa, chưa được công khai và kết nối đồng bộ trên hệ thống.

Điều đó khiến trọng tâm đánh giá vẫn dồn quá nhiều vào kỳ thi tốt nghiệp THPT. Khi mọi áp lực đều tập trung vào một kỳ thi duy nhất, nguy cơ bị lợi dụng để tác động, làm sai lệch mục tiêu đổi mới là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Vì vậy, chúng ta không nên chỉ đặt kỳ vọng vào việc đổi mới kỳ thi tốt nghiệp THPT mà cần nhìn nhận đây là một quá trình đổi mới mang tính hệ thống. Bộ GD-ĐT đã và đang theo đuổi định hướng này, tuy nhiên một cơ quan chuyên môn không thể tự mình quyết định toàn bộ quá trình.

Theo tôi, cần có sự đầu tư đồng bộ, sự phối hợp quyết liệt giữa các cấp, các ngành để quá trình đổi mới được triển khai một cách thống nhất. Chỉ khi đó chúng ta mới có thể thay đổi nhận thức của người học, của phụ huynh cũng như toàn xã hội về mục tiêu giáo dục.

Điều quan trọng nhất là hướng tới việc hình thành những học sinh biết tự học, tự chủ, học để phát triển năng lực của bản thân, thay vì chỉ theo đuổi thành tích hay coi một điểm 10 là yếu tố quyết định tương lai của mình.

Chuẩn hoá, Công nghệ hoá mới là giải pháp căn cơ

- Sau vụ việc này, nhiều ý kiến đề cập đến việc tăng cường giám sát độc lập, ứng dụng công nghệ, dữ liệu số và các giải pháp minh bạch hóa toàn bộ quy trình tổ chức thi. Theo bà, đâu là những thay đổi có thể thực hiện ngay, và đâu là những đổi mới căn bản cần được nghiên cứu để kỳ thi trong tương lai giảm sự phụ thuộc vào yếu tố con người nhưng vẫn giữ được tính nhân văn trong giáo dục?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Có nhiều ý kiến cho rằng sau vụ việc xảy ra tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, cần tăng cường giám sát độc lập và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, dữ liệu trong tổ chức kỳ thi. Tôi cho rằng đây là những định hướng đúng và cũng là những giải pháp mà Bộ GD-ĐT đang từng bước triển khai.

Theo nguyên tắc của khoa học khảo thí, việc ứng dụng công nghệ và dữ liệu số vào quá trình đánh giá cũng như tổ chức các kỳ thi là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng nếu vẫn tiếp cận theo cách cũ, tức là chỉ tăng cường giám sát bằng con người, thì sẽ không đủ để giải quyết vấn đề trong bối cảnh hiện nay.

Thực tế cho thấy, kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay đã được tổ chức với mức độ giám sát, thanh tra và bảo đảm an ninh rất cao. Ngoài trách nhiệm của UBND các tỉnh, thành phố, còn có sự tham gia của các trường đại học, lực lượng thanh tra, các cơ quan chức năng và nhiều cơ chế giám sát chéo khác. Có thể nói, đây là một trong những kỳ thi có mức độ giám sát nghiêm ngặt nhất.

Vì vậy, giải pháp căn cơ không phải là tiếp tục bổ sung thêm các tầng giám sát bằng con người mà là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và xây dựng một hệ thống đánh giá đồng bộ, từ quá trình học tập của học sinh đến quá trình tổ chức thi. Chuẩn hoá, Công nghệ hoá mới là giải pháp căn cơ.

Khi có ngân hàng đề thi chuẩn hóa, các công cụ đánh giá khách quan và hệ thống dữ liệu giáo dục được kết nối, chúng ta sẽ từng bước hạn chế những yếu tố mang tính chủ quan trong quá trình đánh giá. Đây mới là nền tảng để bảo đảm tính khách quan, minh bạch và bền vững của các kỳ thi.

Tôi kỳ vọng rằng, với những định hướng mà Bộ GD-ĐT đang triển khai, từ những năm tới chúng ta có thể từng bước tổ chức thi trên máy tính, công khai dữ liệu đánh giá quốc gia trên diện rộng cũng như dữ liệu học tập của học sinh trong suốt quá trình học.

Khi chuyển đổi số được thực hiện mạnh mẽ và làm thay đổi bản chất của hoạt động quản trị nhà trường cũng như công tác kiểm tra, đánh giá, những vụ việc như vừa qua sẽ rất khó có cơ hội xảy ra.

Cần xây dựng một hệ thống dữ liệu giáo dục đồng bộ

- Bộ GD-ĐT đang định hướng đổi mới giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học; đồng thời đất nước đang đặt yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao theo tinh thần Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71. Từ góc nhìn của một chuyên gia vừa nghiên cứu giáo dục phổ thông, vừa tham gia môi trường đại học, theo bà, kỳ thi tốt nghiệp THPT trong 5-10 năm tới cần thay đổi như thế nào để không chỉ đánh giá đúng năng lực học sinh mà còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng những người có tiềm năng đóng góp cho tương lai đất nước?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Những chỉ đạo quyết liệt gần đây của Trung ương, đặc biệt thông qua Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71, đã xác định rõ định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, từ giáo dục phổ thông đến giáo dục đại học, nhằm phục vụ mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong đó, chất lượng đầu vào của giáo dục đại học, hay nói cách khác là chất lượng giáo dục phổ thông, có ý nghĩa rất quan trọng đối với chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Đây là nền tảng quyết định khả năng học tập ở bậc đại học cũng như năng lực làm việc của người học sau này.

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay là một kỳ thi "hai trong một" và bản thân một kỳ thi không thể cùng lúc gánh vác toàn bộ các mục tiêu khác nhau.

Một mặt, kỳ thi cần đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt của học sinh sau khi hoàn thành Chương trình giáo dục phổ thông. Tôi muốn nhấn mạnh rằng chương trình giáo dục phổ thông hiện nay đã xác định rất rõ những yêu cầu tối thiểu mà học sinh cần đạt được để bảo đảm mục tiêu phổ cập giáo dục.

Mặt khác, trong bối cảnh khoa học, công nghệ và thị trường lao động thay đổi rất nhanh, các cơ sở đào tạo, bao gồm trường nghề và trường đại học, sẽ cần có những tiêu chí tuyển sinh riêng phù hợp với từng chương trình đào tạo. Điều quan trọng là phải lựa chọn được những người học phù hợp với yêu cầu đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động.

Vì vậy, cần mạnh dạn hơn trong việc ứng dụng khoa học, công nghệ và trao quyền tự chủ tuyển sinh cho các trường đại học để các cơ sở đào tạo chịu trách nhiệm cao nhất đối với chất lượng đầu vào cũng như chất lượng đầu ra của mình.

Bên cạnh đó, Bộ GD-ĐT cần từng bước xây dựng và công bố một bức tranh dữ liệu đầy đủ về người học để cả giáo dục phổ thông và giáo dục đại học đều có thể khai thác, sử dụng.

Đây không chỉ là dữ liệu quản lý mà còn là dữ liệu khoa học về giáo dục, về đo lường và đánh giá sự phát triển của con người. Nếu được xây dựng và khai thác hiệu quả, đây sẽ là nguồn dữ liệu lớn có ý nghĩa rất quan trọng đối với quá trình hoạch định chính sách và phát triển đất nước.

Là những người làm khoa học giáo dục, chúng tôi rất kỳ vọng vào hướng đi này. Nếu trong thời gian tới chưa xây dựng được một hệ thống dữ liệu giáo dục đồng bộ thì những thay đổi của giáo dục sẽ vẫn mang tính cục bộ, chưa tạo được một bức tranh tổng thể về sự phát triển của người học cũng như mối liên hệ giữa phát triển con người với sự phát triển của quốc gia.

Do đó, cần tiếp tục đưa khoa học vào quá trình đổi mới và quản trị giáo dục, đồng thời làm rõ hơn chức năng của từng kỳ thi. Các kỳ thi cần thực hiện đúng vai trò là công cụ cung cấp dữ liệu cho các cơ sở giáo dục, cho nhà quản lý và cho quá trình hoạch định chính sách, thay vì chỉ là căn cứ để quyết định một học sinh được học trường nào hay ngành nào.

Chỉ khi đó, chúng ta mới thực sự hướng tới một nền giáo dục của xã hội học tập, nơi mỗi người được phát triển năng lực của mình trên cơ sở dữ liệu, khoa học và học tập suốt đời.

- Xin trân trọng cảm ơn bà!

Hồng Hạnh - Phương Anh