Cứ 5 người có 1 người mắc ung thư: WHO phát cảnh báo toàn cầu
Sự gia tăng tuổi thọ, tình trạng béo phì ngày càng phổ biến và bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế đang khiến thế giới đối mặt với nguy cơ bùng nổ số ca ung thư trong những thập niên tới.
Tổ chức Lô Đề QQ88k Thế giới (WHO) ngày 8/7 công bố báo cáo mới về tình hình ung thư toàn cầu với tên gọi Tình trạng Ung thư Toàn cầu 2026: Tương lai chúng ta cùng lựa chọn, trong đó dự báo số ca mắc mới hàng năm có thể tăng từ 20,6 triệu ca vào năm 2024 lên khoảng 35 triệu ca vào năm 2050.
Đây không phải là lần đầu các tổ chức quốc tế đưa ra cảnh báo về xu hướng gia tăng ung thư trên toàn cầu. Tuy nhiên, WHO nhấn mạnh rằng bên cạnh áp lực từ già hóa dân số và gia tăng tuổi thọ, khoảng cách ngày càng lớn trong khả năng tiếp cận các dịch vụ phòng ngừa, sàng lọc và điều trị giữa các quốc gia đang khiến gánh nặng bệnh tật trở nên nghiêm trọng hơn.
“Quá nhiều người vẫn đang bị bỏ lại phía sau”, ông André Ilbawi, phụ trách chương trình kiểm soát ung thư của WHO nhận định khi công bố báo cáo.
Ung thư trở thành thách thức của một thế giới già hóa
Theo WHO, cứ 5 người trên thế giới thì có 1 người sẽ mắc ung thư trong suốt cuộc đời. Con số này phản ánh một thực tế rằng ung thư đang ngày càng trở thành thách thức y tế lớn của nhân loại.
Các chuyên gia cho biết sự gia tăng số ca ung thư không hoàn toàn đồng nghĩa với việc sức khỏe cộng đồng đang xấu đi. Một phần nguyên nhân đến từ việc các hệ thống y tế hiện nay có khả năng phát hiện bệnh tốt hơn trước, giúp nhiều trường hợp được chẩn đoán sớm hơn.
Bên cạnh đó, tuổi thọ trung bình của dân số thế giới tiếp tục tăng cũng khiến số người có nguy cơ mắc các loại ung thư liên quan đến lão hóa ngày càng nhiều.
Ông Emil Lou, bác sĩ chuyên khoa ung thư và Phó Giáo sư Y khoa tại Đại học Minnesota (Mỹ) cho biết, những đột phá trong điều trị, đặc biệt là liệu pháp miễn dịch, đã giúp kéo dài đáng kể thời gian sống cho nhiều bệnh nhân mắc các loại ung thư giai đoạn tiến triển như ung thư phổi.
“Chúng ta đã đạt được những bước tiến rất lớn trong điều trị một số loại ung thư. Nhưng việc số ca mắc tiếp tục gia tăng trên toàn cầu cho thấy cuộc chiến chống căn bệnh này vẫn còn rất dài”, ông nhận định.
Khoảng cách giàu nghèo quyết định cơ hội sống
Dù y học hiện đại đang mở ra nhiều cơ hội mới cho bệnh nhân ung thư, WHO cho rằng những thành tựu này chưa được phân bổ đồng đều. Báo cáo chỉ ra sự khác biệt rất lớn về khả năng sống sót giữa các quốc gia giàu và nghèo.
Ung thư cổ tử cung là một ví dụ điển hình. Tại nhiều nước có thu nhập cao ở châu Âu và Bắc Mỹ, nhờ các chương trình tiêm vaccine HPV và sàng lọc định kỳ, tỷ lệ mắc bệnh đã giảm mạnh, thậm chí tiến gần mục tiêu loại bỏ hoàn toàn căn bệnh này.
Ngược lại, tại nhiều quốc gia thuộc khu vực châu Phi cận Sahara, ung thư cổ tử cung vẫn là loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ.
Béo phì nổi lên như một “đại dịch” mới
Báo cáo của WHO cũng cho biết, béo phì đang nổi lên như một trong những thách thức lớn nhất đối với công tác phòng chống ung thư. Theo Viện Lô Đề QQ88k Quốc gia Mỹ (NIH), béo phì có liên quan đến hơn một chục loại ung thư khác nhau, bao gồm ung thư gan, tụy, đại trực tràng, nội mạc tử cung và thực quản.
Ông Ilbawi cảnh báo rằng trong vòng 20-30 năm tới, các loại ung thư liên quan đến béo phì có thể trở thành gánh nặng lớn đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới.
“Nếu các xu hướng hiện nay tiếp diễn, ung thư liên quan đến béo phì sẽ trở thành điều bình thường ở nhiều quốc gia. Đó sẽ là gánh nặng rất lớn đối với các hệ thống y tế”, ông nói.
40% ca ung thư có thể phòng ngừa
Mặc dù dự báo về số ca mắc mới đến năm 2050 là đáng lo ngại, các chuyên gia nhấn mạnh rằng phần lớn các trường hợp ung thư không phải là điều không thể tránh khỏi.
Theo WHO, khoảng 40% số ca ung thư mới có liên quan đến những yếu tố nguy cơ đã được xác định rõ và hoàn toàn có thể can thiệp, bao gồm hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, béo phì, chế độ ăn uống không lành mạnh, thiếu vận động hoặc nhiễm các tác nhân gây bệnh như HPV.
Điều đó có nghĩa là hàng triệu ca ung thư trong tương lai có thể được ngăn ngừa thông qua các biện pháp y tế công cộng hiệu quả, từ kiểm soát thuốc lá, thúc đẩy lối sống lành mạnh đến mở rộng chương trình tiêm chủng và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế.
Nhìn chung, báo cáo của WHO với dự báo số ca ung thư tăng lên 35 triệu mỗi năm vào giữa thế kỷ không chỉ là lời cảnh báo về gánh nặng bệnh tật đang gia tăng, mà còn là phép thử đối với năng lực của các hệ thống y tế trên toàn thế giới. Trong khi những tiến bộ về chẩn đoán và điều trị đang giúp nhiều bệnh nhân sống lâu hơn, khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ y tế giữa các quốc gia vẫn là rào cản lớn.
Theo WHO, nếu các nước đầu tư mạnh mẽ hơn cho phòng ngừa, phát hiện sớm và kiểm soát các yếu tố nguy cơ như thuốc lá, béo phì hay nhiễm HPV, hàng triệu ca ung thư và tử vong hoàn toàn có thể được ngăn chặn trong những thập niên tới.