Yêu cầu mở rộng Hiệp định Abraham:Tổng thống Trump nhận phản ứng "lạnh nhạt" từ Trung Đông

Trong bối cảnh các cuộc đàm phán về khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình giữa Iran và Mỹ đang “có tiến triển”, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra thêm một điều kiện mới: các quốc gia Trung Đông phải tham gia Hiệp định Abraham.

Hiệp định Abraham được khởi động trong nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ đầu tiên của ông Donald Trump, tạo nền tảng thiết lập quan hệ ngoại giao, kinh tế và an ninh giữa Israel với một số quốc gia Ảrập như Bahrain và Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE).

Đề xuất này vấp phải phản ứng dè dặt, thậm chí hoài nghi từ nhiều đối tác Trung Đông. Trong bối cảnh khu vực tiếp tục căng thẳng bởi các hoạt động quân sự liên quan Iran và Israel, nhiều quan chức khu vực cho rằng, sáng kiến này khó trở thành điều kiện thực tế cho một thỏa thuận hòa bình.

Bước đi “xa rời thực tế”?

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Donald Trump cho biết đang “chính thức yêu cầu” các nước như Pakistan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Ảrập Xêút tham gia Hiệp định Abraham, thậm chí còn gợi ý rằng Iran cũng có thể là một trong số đó. Ông cũng tiết lộ đã nêu vấn đề này trong cuộc điện đàm với lãnh đạo nhiều quốc gia liên quan tới tiến trình đàm phán với Iran.

Theo các nguồn tin ngoại giao và cựu quan chức Mỹ, yêu cầu của ông Donald Trump đang được nhìn nhận chủ yếu như một thông điệp chính trị hướng tới nội bộ nước Mỹ hơn là một bước đi ngoại giao khả thi.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh thỏa thuận đang hình thành với Iran vấp phải chỉ trích từ một số nghị sĩ đảng Cộng hòa, những người muốn áp dụng lập trường cứng rắn hơn với Tehran. Một nhà ngoại giao Ảrập vùng Vịnh nhận định: “Đó là một chiến thuật thông minh để làm dịu những người ủng hộ đang tức giận. Ông ấy sẽ tiếp tục nhắc đi nhắc lại điều này. Nhưng nó sẽ không trở thành một phần của thỏa thuận”.

Tuy nhiên các chuyên gia, việc ông Donald Trump muốn mở rộng Hiệp định Abraham trong bối cảnh hiện nay được đánh giá là đặc biệt nhạy cảm, nhất là sau cuộc chiến tại Gaza và căng thẳng leo thang giữa Israel với các lực lượng thân Iran trong khu vực. Có ý kiến cho rằng người đứng đầu nước Mỹ “quá xa rời thực tế ở Trung Đông”.

Lo ngại làm phức tạp tiến trình hòa đàm

Giới phân tích lo ngại việc gắn yêu cầu tham gia Hiệp định Abraham với tiến trình đàm phán Mỹ - Iran có thể khiến các nước Ảrập đóng vai trò trung gian rơi vào thế khó xử. Một cựu quan chức Mỹ cho biết, nhiều đối tác Ảrập coi đề xuất của ông Trump là một “viên thuốc độc”, bởi “nó tạo ra những điều kiện mới cho hòa bình mà cả Iran lẫn các quốc gia liên quan đều sẽ không chấp nhận”.

Một cựu quan chức Mỹ khác mô tả phản ứng từ các Chính phủ Trung Đông là “không thể tin nổi và đầy thất vọng”. Theo nguồn tin này, nhiều nước không muốn công khai phản đối ông Donald Trump nhưng cũng không sẵn sàng chấp nhận điều kiện mang tính chính trị nhạy cảm như công nhận Israel trong giai đoạn hiện nay.

Dù vậy, Nhà Trắng tiếp tục bảo vệ quan điểm của Tổng thống Mỹ. Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly khẳng định: “Hiệp định Abraham đã mang lại lợi ích kinh tế to lớn cho tất cả các nước tham gia và tạo điều kiện cho sự hợp tác mang tính lịch sử, vì vậy đây sẽ là sự bổ trợ tự nhiên cho một thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran.”

Ảrập Xêút giữ nguyên lập trường

Đối với Ảrập Xêút - quốc gia được xem là mục tiêu quan trọng nhất của Washington - Riyadh vẫn duy trì quan điểm rằng việc bình thường hóa quan hệ với Israel phải gắn với lộ trình rõ ràng hướng tới thành lập Nhà nước Palestine.

Một quan chức Ảrập vùng Vịnh nhấn mạnh lập trường của Ảrập Xêút không thay đổi bất chấp các đề xuất từ phía Mỹ. “Vương quốc ủng hộ mọi nỗ lực ngoại giao nhằm giải quyết xung đột, chứ không phải các giải pháp quân sự”, quan chức này nêu trong tuyên bố. “Vương quốc cũng phản đối mọi hình thức gây hấn. Lập trường của chúng tôi rằng giải pháp hai nhà nước là con đường hợp lý duy nhất vẫn không thay đổi”.

Giới quan sát cho rằng, Ảrập Xêút hiện vẫn ưu tiên ổn định khu vực, đồng thời tránh những bước đi có thể gây phản ứng mạnh trong dư luận Ảrập sau cuộc chiến Gaza.

Pakistan bác bỏ khả năng tham gia

Pakistan - một trong những quốc gia tham gia vai trò trung gian trong các cuộc tiếp xúc Mỹ - Iran cũng phát tín hiệu không ủng hộ đề xuất từ Washington.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn với kênh Samaa TV, Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Asif tuyên bố: “Theo quan điểm cá nhân của tôi, tôi không nghĩ chúng tôi sẽ tham gia bất kỳ hiệp định nào như vậy”. Ông nói thêm: “Điều đó sẽ đi ngược lại những quan điểm nền tảng của chúng tôi. Và tôi nghĩ rằng chưa từng có sáng kiến nào như vậy xuất phát từ phía chúng tôi, cũng như không ai tiếp cận chúng tôi về vấn đề này”.

Pakistan từ lâu duy trì lập trường ủng hộ Palestine và chưa công nhận Israel. Trong bối cảnh dư luận trong nước thể hiện sự đồng cảm mạnh mẽ với người Palestine, giới phân tích nhận định Islamabad khó có thể thay đổi chính sách trong tương lai gần.

Trung Đông chưa sẵn sàng

Giới phân tích cho rằng cách hành xử của Israel trong cuộc chiến tại Gaza, cùng những đau thương to lớn mà dân thường Palestine phải gánh chịu, khiến việc tham gia Hiệp định Abraham trở thành lựa chọn khó chấp nhận hơn đối với các quốc gia Ảrập.

Nhiều quốc gia khác trong khu vực cũng tránh đưa ra bình luận công khai về đề xuất của Tổng thống Donald Trump. Theo các nhà ngoại giao, điều này phản ánh sự nhạy cảm của chủ đề cũng như nỗ lực duy trì quan hệ ổn định với Washington trong giai đoạn căng thẳng khu vực gia tăng.

Ông Michael Ratney, cựu Đại sứ Mỹ tại Ảrập Xêút nhận định: “Các quốc gia vùng Vịnh dường như đều đang cố gắng tìm cách vượt qua giai đoạn kết thúc đầy bất ổn của cuộc chiến mà không làm phật lòng ông Trump, đồng thời cũng không để ông ấy thỏa hiệp với các lợi ích cốt lõi của họ”.

Với nhiều quốc gia Trung Đông, việc duy trì quan hệ ổn định với Mỹ là cần thiết, song điều đó không đồng nghĩa sẵn sàng đánh đổi các lợi ích chiến lược và áp lực dư luận trong nước. Bởi vậy, đề xuất mới của ông Donald Trump về Hiệp định Abraham hiện vẫn được nhìn nhận chủ yếu như một thông điệp chính trị hơn là một lộ trình ngoại giao khả thi trong tương lai gần.

Hồng Nhung