Nhìn lại 3 tháng xung đột Mỹ - Iran
Ba tháng sau khi phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn loay hoay trước bài toán khó: làm thế nào để biến các thắng lợi quân sự thành kết quả chính trị và chiến lược có thể coi là “chiến thắng”.
Trong khi Washington khẳng định đã đạt được nhiều mục tiêu trên chiến trường, các vấn đề cốt lõi như chương trình hạt nhân của Tehran, ảnh hưởng khu vực của Iran hay an ninh năng lượng toàn cầu vẫn chưa có lời giải rõ ràng. Điều này làm dấy lên những tranh luận ngày càng lớn trong giới hoạch định chính sách Mỹ về việc liệu Nhà Trắng có đang rơi vào một cuộc đối đầu kéo dài ngoài dự tính hay không.
Mỹ chưa đạt mục tiêu chiến lược
Ngày 28/2, liên quân Mỹ - Israel chính thức mở màn chiến dịch không kích tổng lực nhằm vào hàng loạt mục tiêu chiến lược trên khắp lãnh thổ Iran, mở màn cho cuộc đối đầu nghiêm trọng nhất giữa Washington và Tehran trong nhiều năm qua.
Chiến dịch mang theo kỳ vọng nhanh chóng buộc Tehran nhượng bộ về hạt nhân và ảnh hưởng khu vực - đã ngay lập tức gây tổn thất đáng kể cho Iran. Các đợt không kích liên tiếp được cho là đã làm suy giảm kho tên lửa đạn đạo của Tehran, phá hủy nhiều năng lực hải quân và khiến một số chỉ huy quân sự cấp cao thiệt mạng.
Tuy nhiên, sau ba tháng, nhiều mục tiêu mà ông Trump công bố khi bước vào cuộc chiến vẫn chưa đạt được.
“Ba tháng đã trôi qua, và cuộc chiến vốn được thiết kế như một chiến dịch ngắn hạn phục vụ ông Donald Trump đang dần biến thành một thất bại chiến lược kéo dài”
Ông Aaron David Miller
Cựu nhà đàm phán Trung Đông của Mỹ
Iran tiếp tục duy trì quyền kiểm soát tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu. Chương trình hạt nhân của Tehran cũng chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn, trong khi chính quyền tại nước này vẫn đứng vững.
Những diễn biến đó khiến nhiều nhà phân tích cho rằng, Washington đang gặp khó khăn trong việc chuyển hóa ưu thế quân sự thành thắng lợi địa chính trị lâu dài.
“Tổng thống Trump nắm trong tay mọi quân bài và khôn ngoan giữ tất cả lựa chọn trên bàn”
Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales
Trong khi đó, Nhà Trắng bác bỏ những đánh giá bi quan này.
Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales tuyên bố Mỹ đã “đạt hoặc vượt toàn bộ các mục tiêu quân sự trong chiến dịch Epic Fury”.
Áp lực chính trị gia tăng tại Washington
Cuộc đối đầu với Iran đang diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump chịu nhiều sức ép trong nước.
Trong chiến dịch tranh cử nhiệm kỳ hai, ông Donald Trump từng cam kết tránh các cuộc can thiệp quân sự kéo dài ở nước ngoài. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng Iran hiện đã vượt xa khung thời gian tối đa sáu tuần mà ông từng đề cập khi bắt đầu chiến dịch.
Theo Reuters, giá nhiên liệu tăng cao, tỷ lệ tín nhiệm sụt giảm và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang tới gần khiến đảng Cộng hòa gặp thêm khó khăn trong nỗ lực duy trì quyền kiểm soát QQ8886 Khuyến Mãi.
Một số nhà phân tích cho rằng, ông Donald Trump hiện đứng trước hai lựa chọn khó khăn: hoặc chấp nhận một thỏa thuận chưa hoàn hảo để rút khỏi cuộc khủng hoảng, hoặc tiếp tục gia tăng sức ép quân sự và đối mặt nguy cơ sa lầy sâu hơn.
Các chuyên gia cũng nhận định, nếu ngoại giao thất bại, Washington có thể lựa chọn các đợt không kích giới hạn mới nhằm tạo điều kiện cho Nhà Trắng tuyên bố hoàn thành mục tiêu chiến dịch.
Ngoài Iran, Reuters cho biết Tổng thống Donald Trump còn phát tín hiệu muốn chuyển trọng tâm sang Cuba nhằm thay đổi tâm điểm dư luận và tìm kiếm một hồ sơ đối ngoại thuận lợi hơn.
Tehran tận dụng “đòn bẩy Hormuz”
Dù chịu tổn thất đáng kể về kinh tế và quân sự, Iran được cho là vẫn giữ được một số công cụ gây sức ép chiến lược quan trọng.
Sau các đợt không kích của Mỹ và Israel, Tehran đã đáp trả bằng việc phong tỏa eo biển Hormuz, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh, đồng thời tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Israel và một số quốc gia vùng Vịnh.
Washington sau đó áp đặt phong tỏa đối với các cảng biển Iran, nhưng động thái này chưa buộc Tehran phải nhượng bộ.
“Điều Iran nhận ra là họ có thể sử dụng đòn bẩy đó mà không phải trả giá quá lớn”
Ông Jonathan Panikoff
Cựu Phó Giám đốc tình báo quốc gia Mỹ phụ trách Trung Đông
Ông Jonathan Panikoff, cựu Phó Giám đốc tình báo quốc gia Mỹ phụ trách Trung Đông cho rằng Iran coi việc vẫn đứng vững sau sức ép quân sự từ Mỹ là một thành công.
Theo ông, Tehran dường như tin rằng họ có khả năng chịu đựng sức ép kinh tế lâu dài hơn so với khả năng ông Trump chống chịu áp lực chính trị trong nước.
Hồ sơ hạt nhân tiếp tục bế tắc
Một trong những mục tiêu lớn nhất mà Tổng thống Donald Trump công bố khi mở chiến dịch là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, đến nay mục tiêu này vẫn chưa đạt được kết quả rõ ràng.
Khoảng 440kg uranium làm giàu ở mức 60% của Iran được cho là vẫn còn nằm sâu dưới lòng đất sau các cuộc không kích nhằm vào cơ sở hạt nhân của Tehran trong cuộc chiến Israel-Iran kéo dài 12 ngày hồi năm ngoái.
Iran tiếp tục khẳng định quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình, dù phương Tây cho rằng mức độ làm giàu hiện nay vượt xa nhu cầu dân sự thông thường. Reuters cũng dẫn lời hai quan chức Iran cho biết, Lãnh tụ tối cao nước này đã ban hành chỉ thị không đưa lượng uranium gần cấp độ vũ khí ra nước ngoài.
Một số chuyên gia cảnh báo cuộc chiến hiện nay thậm chí có thể khiến Tehran quyết tâm hơn trong việc theo đuổi năng lực răn đe hạt nhân.
Quan hệ đồng minh và vị thế Mỹ chịu sức ép
Không chỉ đối mặt với bế tắc tại Trung Đông, Washington còn gặp khó khăn trong quan hệ với các đồng minh châu Âu. Các quốc gia châu Âu đã từ chối tham gia hỗ trợ chiến dịch quân sự của Mỹ vì cho rằng họ không được tham vấn đầy đủ trước khi xung đột nổ ra.
“Sẽ không có sự trở lại nguyên trạng trước đây, cũng không có chiến thắng cuối cùng nào của Mỹ có thể xóa bỏ những tổn hại đã xảy ra”
Ông Robert Kagan
Chuyên gia cao cấp tại Viện Brookings
Trong khi đó, Trung Quốc và Nga được cho là vẫn đang theo dõi sát diễn biến cuộc chiến để đánh giá các điểm yếu trong năng lực tác chiến và nguồn cung vũ khí của Mỹ.
Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng cuộc đối đầu với Iran có thể để lại những hệ lụy lâu dài đối với vị thế toàn cầu của Mỹ.
Hiện tại, đàm phán giữa Mỹ và Iran đang xuất hiện những tín hiệu tiến triển thận trọng sau nhiều tuần bế tắc. Ngày 24/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố một bản ghi nhớ hòa bình với Iran đã được “đàm phán phần lớn”, trong đó có đề xuất kéo dài lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày và từng bước khôi phục hoạt động hàng hải tại Hormuz.
Tuy nhiên, về phần mình, Tehran vẫn khẳng định sẽ không từ bỏ quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình và yêu cầu Washington phải bảo đảm không nối lại các cuộc tấn công quân sự.
Sau ba tháng đối đầu, Washington có thể đã gây tổn thất nặng nề cho Iran, nhưng Tehran cũng cho thấy khả năng chống chịu và duy trì đòn bẩy chiến lược đáng kể.
Khi hồ sơ hạt nhân vẫn bế tắc, giá năng lượng tiếp tục biến động và nguy cơ leo thang khu vực chưa được loại bỏ, cuộc khủng hoảng Iran vẫn đang là phép thử lớn nhất đối với năng lực điều hành chính sách đối ngoại của Nhà Trắng cũng như vị thế toàn cầu của Mỹ trong giai đoạn cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt.