Tự hào Đại học Đông Dương xưa, Đại học Quốc gia Hà Nội nay
Lấy truyền thống văn hóa của dân tộc làm căn cốt, kết hợp với tinh hoa văn hóa nhân loại, Đại học Đông Dương xưa, Đại học Quốc gia Hà Nội hôm nay đã tạo được dấu ấn trong phương pháp, hiệu quả đào tạo, nghiên cứu khoa học, ứng dụng vào cuộc sống, tạo thành danh tiếng và uy tín rộng rãi.
Chất lượng đào tạo Y khoa và Mỹ thuật tiệm cận các trường ở Paris
Chúng tôi may mắn được là sinh viên khoa Ngữ Văn, khóa 22, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Quốc gia Hà Nội) 2 năm sau ngày đất nước hòa bình, thống nhất. Đó là ngôi trường trong mơ của lớp học trò từng đội mũ rơm, ăn khoai độn sắn đến trường, mà trường học thì nằm sâu trong lòng đất, xung quanh là hầm hào giao thông, các ụ súng phòng không, những trạm cứu thương dã chiến. Cái đói nghèo, gian khổ hằn sâu trên khuôn mặt của những sinh viên 17 - 18 tuổi vừa rời ghế trường phổ thông và các anh chị từng là bộ đội về lại Trường để viết tiếp giấc mơ nơi trận mạc, trong những cánh rừng, dãy núi nhiều năm trước.
Dẫu vậy, sinh viên chúng tôi thời đó rất tự hào khi được biết, 70 năm trước, tiền thân của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội là Đại học Đông Dương, thành lập năm 1906, với 5 đơn vị thành viên: (1) Trường Luật và Pháp chính (Ecole supérieure de Droit et Administration); (2) Trường KeoNhaCai QQ88c (Ecole supérieure des Sciences) gồm các ngành Toán, Vật lý, Hóa học và sinh vật; (3) Trường Y khoa (Ecole supérieure de Médecine); (4) Trường Xây dựng dân dụng (Ecole supérieure du Génie Civil); (5) Trường Văn chương (Ecole supérieure des Lettres) đào tạo các môn Ngôn ngữ và Văn học cổ điển phương Đông, Lịch sử và Địa lý các nước Viễn Đông, Lịch sử văn học Pháp và nước ngoài, Lịch sử triết học và Lịch sử nghệ thuật.
Từ chỗ chỉ có 94 sinh viên ban đầu, Đại học Đông Dương từng bước nâng số lượng sinh viên lên trên 1.000 người. Trước năm 1945, ở Đông Dương chỉ có Đại học Đông Dương bao gồm 10 trường thành viên thuộc các ngành Y khoa, Nông nghiệp, Thú y, Công chính, Địa chính, Luật, KeoNhaCai QQ88c, Mỹ thuật... Đại học Đông Dương chỉ đào tạo đến bậc đại học, nếu ở bậc cao hơn, phải gửi sinh viên phải sang Pháp. Năm học 1944 - 1945, cả trường này có 1.575 sinh viên (dân số Việt Nam khi đó là 23 triệu). Phần lớn học sinh và sinh viên đại học, cao đẳng đều là con em các gia đình giàu có hoặc có địa vị nhất định trong xã hội lúc bấy giờ. Có một số rất ít học sinh Đông Dương sang Pháp du học ở bậc đại học và sau đại học.
Lúc đó, Đông Dương là địa bàn duy nhất trong các xứ thuộc địa của Pháp có một hệ thống giáo dục khá hoàn chỉnh, lên đến bậc đại học dành cho người bản xứ. Riêng chất lượng đào tạo về Y khoa và Mỹ thuật của Đại học Đông Dương được coi là tiệm cận các trường cùng ngành ở Paris hoa lệ. Pháp ngữ trở thành ngôn ngữ chính thức trong hệ thống giáo dục và trong hoạt động hành chính. Tuy nhiên, theo học giả Ngô Đức Kế: "Âu học vẫn chưa vin được ngọn ngành mà Hán học đã đứt cả cội rễ"[2]. Các tư tưởng phương Tây như tự do, bình đẳng, bác ái, dân chủ, nhân quyền, chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản... thông qua sách báo và hệ thống giáo dục thuộc địa được phổ biến, tuy nhiên người Việt không có sự hiểu biết đầy đủ, sâu sắc về những hệ tư tưởng này.
Góp phần quan trọng xây dựng đội ngũ trí thức xã hội chủ nghĩa
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đại học Đông Dương mang tên mới, Đại học Quốc gia Việt Nam, với hơn 1.500 sinh viên. Giảng viên của Trường là các giáo sư, nhân sĩ, nghệ sĩ, trí thức nổi tiếng như Nguyễn An Ninh, Ngụy Như Kontum, Nguyễn Văn Huyên, Tạ Quang Bửu, Nguyễn Mạnh Tường, Vũ Đình Hòe, Đặng Thai Mai, Lê Văn Thiêm, Trần Đức Thảo, Tôn Quang Phiệt, Phan Thiều, Nguyễn Khánh Toàn, Đỗ Đức Dục, Tôn Thất Tùng, Lê Văn Hiến, Nghiêm Xuân Yêm, Cù Huy Cận, Nguyễn Gia Trí, Bùi Xuân Phái, Tô Ngọc Vân… QQ88k Game Bài Hồ Chí Minh, Tổng QQ8823 Nổ Hũ Trường Chinh và các nhà lãnh đạo khác như Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp... hết sức quan tâm đến ngôi trường lớn này. Nhiều nhà khoa học, nhà giáo có tên tuổi của Pháp và các nước khác cũng có đóng góp quan trọng cho Trường.
Năm 1946, do hoàn cảnh đặc biệt của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Đại học Quốc gia Việt Nam được tổ chức thành những bộ phận nhỏ, một số trường, lớp trình độ đại học, cao đẳng, dự bị đại học sơ tán lên Việt Bắc và các vùng tự do ở Khu Bốn... Hòa bình lập lại, cùng với việc thành lập một số trường đại học ở miền Bắc, như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Ngoại ngữ Trung ương… Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội - một trường đại học khoa học cơ bản đa ngành, được thành lập trên cơ sở các khoa trước đó của Đại học Quốc gia Việt Nam. Bước đổi mới và đi lên của Trường gắn liền với tên tuổi, sự nghiệp các giáo sư, nhà khoa học, những người thầy đáng kính: Ngụy Như Kontum, Lê Văn Thiêm, Nguyễn Hoán, Đặng Thai Mai, Đào Duy Anh, Trần Văn Giàu, Cao Xuân Huy, Nguyễn Văn Chiển... ở các bộ môn Toán học, Vật lý, Hóa học, Văn học, Lịch sử, Ngôn ngữ, Triết học…
Trong hoàn cảnh của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, xây dựng cơ sở ban đầu của chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội tiếp tục được mở rộng và nâng tầm. Từ hai khoa Tự nhiên và Xã hội năm 1956, tiếp đến là 5 khoa Toán - Lý, Sinh Vật, Hóa, Lịch sử, Ngữ Văn năm 1961, Trường đã phát triển với 14 ngành đào tạo, nghiên cứu khoa học và các trung tâm khác vào năm 1985. Một đội ngũ cán bộ giảng dạy, nghiên cứu, chuyên gia đầu ngành như các giáo sư: Nguyễn Đình Tứ, Hoàng Xuân Nhị, Đinh Gia Khánh, Nguyễn Thúc Hào, Phan Hữu Dật, Nguyễn Tài Cẩn, Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Cao Xuân Hạo, Vũ Đình Liên, Đinh Xuân Lâm, Hà Minh Đức, Phan Cự Đệ, Hà Văn Tấn, Hoàng Hữu Đường, Vũ Phan Tống Sơn, Đàm Trung Đồn, Đào Trọng Thi, Nguyễn Văn Đạo, Nguyễn Lộc, Đặng Thị Hạnh, Lê Hồng Sâm, Nguyễn Hàm Dương, Nguyễn Kim Đính, Đinh Văn Đức...
Trang sử vàng của nhà trường ghi danh nhiều thế hệ sinh viên các khoa, khóa thập niên 1950, 1960, 1970 đã xếp bút nghiên ra trận, nhiều người anh dũng hy sinh trên các chiến trường như Hoàng Kim Giao, Lê Anh Xuân, Chu Cẩm Phong, Nguyễn Trọng Định, Nguyễn Hồng…; nhiều người trở thành nhà khoa học hàng đầu, thành nhà giáo, nhà thơ, nhà văn, nhà báo, nhà lãnh đạo, quản lý... Chỉ tính riêng khối KeoNhaCai QQ88c xã hội, nhiều sinh viên của Trường sau này trở thành lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước như cố Tổng QQ8823 Nổ Hũ Nguyễn Phú Trọng; nguyên QQ8823 Nổ Hũ Thành ủy Hà Nội Lê Xuân Tùng; nguyên QQ8823 Nổ Hũ Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị, và nhiều lãnh đạo chủ chốt các ban, bộ, ngành, đoàn thể, địa phương, nhà trường, học viện.
Đại học Đông Dương, Đại học Quốc gia Việt Nam, Đại học Tổng hợp Hà Nội và ngày nay là Đại học Quốc gia Hà Nội đã đào tạo hàng chục vạn sinh viên, hàng nghìn nhà khoa học ưu tú, chuyên gia hàng đầu cho đất nước, góp phần hết sức quan trọng vào sự nghiệp xây dựng đội ngũ trí thức xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là đội ngũ cán bộ khoa học cơ bản của nước nhà.
Lấy truyền thống văn hóa của dân tộc làm căn cốt, kết hợp với tinh hoa văn hóa nhân loại, trong đó nhiều và rõ hơn là tinh hoa văn hóa Pháp, văn hóa Nga và châu Âu, các ngôi trường tiền thân trước đây và Đại học Quốc gia Hà Nội hôm nay đã tạo được dấu ấn, phương pháp, hiệu quả đào tạo, nghiên cứu khoa học, ứng dụng vào cuộc sống một cách đậm nét, sâu sắc, tạo thành danh tiếng và uy tín rộng rãi.
Con tàu của cuộc đời, của ngôi trường lớn này đã chở lớp lớp thế hệ sinh viên chúng tôi đi qua thời kháng chiến nhiều gian khổ, hy sinh, nhưng rất đỗi hào hùng; vươn về tương lai vững niềm tin và ý chí: luôn lạc quan, yêu đời, yêu người; luôn khát khao chiếm lĩnh tri thức, văn hóa của dân tộc và nhân loại; luôn say mê giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học; “thầy ra thầy, trò ra trò, trường ra trường, lớp ra lớp, dạy ra dạy, học ra học” và hành cũng ra hành...
-----------
[1] Sinh viên khoa Ngữ văn, khóa 22, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội; nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương.
[2] Dẫn theo Đoàn Lê Giang: Tại sao nên đưa chữ Hán quay trở lại trường phổ thông?, Vietnamnet, 30/08/2016