CPI quý I tăng 3,51%, áp lực lạm phát hiện hữu

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý I/2026 vừa được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố sáng 4/4, CPI tháng 3 tăng 1,23% so với tháng trước; tăng 2,44% so với tháng 12/2025 và tăng tới 4,65% so với cùng kỳ năm trước, làmức cao nhất của tháng 3 trong vòng 5 năm qua.

Tính chung quý I/2026, CPI bình quân tăng 3,51% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này cho thấy mặt bằng giá đang chịu tác động rõ rệt từ các yếu tố chi phí đầu vào, đặc biệt là giá năng lượng và vận tải trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động. Đáng chú ý, trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính, có tới 9 nhóm ghi nhận tăng giá, cho thấy xu hướng tăng giá diễn ra trên diện rộng. Trong đó, nhóm giao thông tăng mạnh nhất với mức tăng 12,85%, đóng góp 1,28 điểm phần trăm vào CPI chung. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá xăng tăng 29,72% và giá dầu diesel tăng 57,03% do tác động từ giá năng lượng thế giới leo thang, trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn bởi xung đột tại khu vực Trung Đông.

Sự gia tăng của giá nhiên liệu đã nhanh chóng lan tỏa sang các lĩnh vực khác, đặc biệt là vận tải. Giá vận tải hành khách bằng đường hàng không tăng 23,19%, đường sắt tăng gần 14%, góp phần làm tăng chi phí đi lại và dịch vụ. Đồng thời, chi phí vận chuyển tăng cũng tạo áp lực lên giá hàng hóa, dịch vụ khác trong nền kinh tế.

Nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng cũng ghi nhận mức tăng 0,77%, đóng góp 0,17 điểm phần trăm vào CPI chung. Nguyên nhân đến từ chi phí đầu vào gia tăng, khi giá dầu hỏa tăng hơn 62,3%, giá gas tăng 5,56% và giá vật liệu xây dựng tiếp tục leo thang. Tuy nhiên, giá điện và nước sinh hoạt giảm nhẹ nhờ nhu cầu tiêu thụ thấp hơn đã phần nào kiềm chế mức tăng của nhóm này.

Một số nhóm hàng khác như thuốc và dịch vụ y tế, đồ uống và thuốc lá, thiết bị gia đình, giáo dục và hàng hóa dịch vụ khác cũng ghi nhận mức tăng nhẹ, phản ánh tác động từ chi phí nhập khẩu, biến động tỷ giá và lộ trình điều chỉnh giá dịch vụ công. Riêng nhóm thuốc tăng 0,49% do chi phí nguyên liệu dược và phân phối gia tăng.

Ở chiều ngược lại, hai nhóm hàng có xu hướng giảm là hàng ăn và dịch vụ ăn uống giảm 0,59% làm CPI chung giảm 0,21 điểm phần trăm do giá thực phẩm giảm sâu 1,41%; và nhóm văn hóa, giải trí, du lịch giảm 0,05% do nhu cầu suy yếu sau Tết.

Xét chung quý I/2026, động lực chính khiến CPI tăng đến từ nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tăng 5,69% và nhóm hàng ăn, dịch vụ ăn uống tăng 4,55%. Đáng lưu ý, giá vật liệu bảo dưỡng nhà tăng tới 12,26% do nhu cầu xây dựng, sửa chữa tăng cao cùng với chi phí nguyên vật liệu leo thang. Bên cạnh đó, giá thịt lợn tăng 7,14% do nguồn cung hạn chế và chi phí chăn nuôi cao, góp phần làm CPI chung tăng 0,3 điểm phần trăm. Ngoài ra, nhóm giáo dục tăng 3,21%, đóng góp 0,19 điểm phần trăm vào CPI do một số cơ sở giáo dục điều chỉnh học phí trong năm học 2025–2026. Trong khi đó, nhóm giao thông sau hai tháng đầu năm giảm đã quay đầu tăng trong tháng 3, khiến bình quân quý I tăng 1,07%.

Ở chiều ngược lại, yếu tố góp phần kiềm chế lạm phát là nhóm thông tin và truyền thông giảm 0,20% so với cùng kỳ, nhờ giá thiết bị công nghệ giảm do nguồn cung dồi dào và cạnh tranh gia tăng. Đáng chú ý, lạm phát cơ bản tháng 3/2026 tăng 0,47% so với tháng trước và tăng 3,96% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân quý I, lạm phát cơ bản tăng 3,63%, cao hơn mức tăng CPI chung, cho thấy áp lực lạm phát nền vẫn hiện hữu khi các yếu tố mang tính chu kỳ như thực phẩm được loại trừ khỏi rổ tính.

Phát biểu tại họp báo, lãnh đạo Cục Thống kê nhận định, để kiểm soát lạm phát, cần tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và theo dõi sát diễn biến giá năng lượng, xung đột địa chính trị, chi phí vận tải quốc tế và biến động tỷ giá. Đồng thời, cần điều hành linh hoạt giá xăng dầu thông qua các công cụ thuế, phí và quỹ bình ổn, cũng như rà soát lộ trình điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện, y tế, giáo dục nhằm tránh gây áp lực lạm phát trong cùng thời điểm. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, việc chủ động xây dựng các kịch bản điều hành giá và phối hợp chính sách tài khóa – tiền tệ sẽ đóng vai trò then chốt trong kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng trong năm 2026.

Vũ Quang