Trung Quốc đã chuẩn bị cho cú sốc dầu mỏ như thế nào?
Rất nhiều chuyên gia nhận định, Bắc Kinh là bên thua thiệt lớn khi chiến tranh Iran nổ ra. Tuy nhiên, trong lúc nhiều nước châu Á và châu Phi lao đao vì giá dầu lên tới hơn 100 USD/thùng thì Trung Quốc đang vượt qua được cơn bão càn quét thị trường năng lượng toàn cầu. Đây là kết quả của một chiến lược mà Bắc Kinh đã chuẩn bị từ ít nhất 20 năm nay.
Chiến lược của Trung Quốc tập trung vào ba điểm chính: kho dự trữ chiến lược khổng lồ; đa dạng hóa nguồn cung; giảm phụ thuộc vào dầu mỏ bằng cách điện hóa nền kinh tế.
Kho dự trữ dầu của Trung Quốc lớn đến mức nào?
Trung Quốc có từ 1,2 đến 1,4 tỷ thùng dầu thô trong kho dự trữ chiến lược, tùy theo thẩm định của một số cơ quan truyền thông Mỹ và chuyên gia. Nhà nghiên cứu Erica Downs, thuộc Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia nhận định với nhật báo Lianhe Zaobao của Singapore, số lượng này đủ để bù cho sự thiếu hụt nguồn cung trong khoảng 6 tháng nếu toàn bộ lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc từ Trung Đông bị cắt hoàn toàn. Còn nhật báo Mỹ Wall Street Journal thì nhận định, số lượng này giúp Trung Quốc “cầm cự” khoảng 100 ngày.
Để so sánh, đài truyền hình France 24 ngày 16/3 cho biết, kho dự trữ chiến lược của Trung Quốc tương đương với lượng dự trữ chiến lược của toàn bộ 32 quốc gia thành viên Cơ quan Năng lượng QQ8886.com (IEA) mà Trung Quốc không phải là thành viên. Có ít nhất 11 địa điểm lưu trữ chiến lược lớn trải khắp Trung Quốc, chủ yếu do hai công ty dầu khí quốc doanh lớn quản lý là PetroChina và Sinopec.
Tháng 2/2026, trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, Bắc Kinh thậm chí còn đẩy nhanh tốc độ xây dựng các kho dự trữ này. Hải quan Trung Quốc cho biết, khối lượng nhập khẩu dầu thô đã tăng gần 16% trong hai tháng đầu năm 2026 so với năm 2025, trong khi đó Trung Quốc đã liên tục tăng dự trữ dầu chiến lược từ năm 2025, theo ghi nhận của trang Guanchazhe và được Courrier international trích dẫn ngày 13/3. Điểm này không có gì là mới, vì theo nhà phân tích Cosimo Ries tại Trivium China, “chính quyền Bắc Kinh đã luôn chuẩn bị cho khả năng xung đột địa-chính trị”.
Đa dạng hóa nguồn cung dầu mỏ
Theo dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Mỹ, năm 2024, Trung Quốc là nước tiêu thụ dầu lớn thứ hai thế giới với 16,4 triệu thùng/ngày (chỉ sau Mỹ với 20,5 triệu thùng/ngày) và bỏ xa hai nước đứng sau đó là Ấn Độ (5,6 triệu thùng/ngày) và Nga (3,8 triệu thùng/ngày). Trung Quốc nhập khẩu đến 12 triệu thùng dầu/ngày, trong đó 40-45% phải đi qua eo biển Hormuz. Mức độ phụ thuộc vào tuyến đường này vẫn thấp hơn so với Nhật Bản (90% lượng dầu nhập khẩu phải đi qua eo biển Hormuz) và Hàn Quốc (70%).
Trung Quốc là khách mua dầu lớn nhất của Iran. Trong tháng 2/2026, trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, Trung Quốc nhập của Iran 1,4 triệu thùng dầu/ngày, tương đương với 80% khối lượng dầu xuất khẩu hàng ngày của nước Cộng hòa Hồi giáo. Tầm quan trọng của khách hàng Trung Quốc còn được thể hiện qua tuyên bố của Iran, rằng họ tiếp tục chấp thuận để tàu chở dầu cho Trung Quốc đi qua eo biển Hormuz đang bị phong tỏa.
Trung Quốc tăng tốc mua dầu giá rẻ của Teheran, đổi lại là các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng của nước này. Năm 2024, Iran đã xuất khẩu 43 tỷ USD dầu thô, trong đó 90% được cho là xuất sang Trung Quốc. Ngoài Trung Đông, Bắc Kinh còn dựa vào các nguồn cung khác. Nga là nhà cung cấp lớn tiếp theo của Trung Quốc.
Cuối cùng phải kể đến hai nhà cung cấp Brazil, Angola và một phần rất nhỏ đến từ Venezuela. Là một cường quốc kinh tế nhưng lại tương đối nghèo về tài nguyên dầu khí, Trung Quốc phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu và sẽ bị tác động nghiêm trọng trong trường hợp xảy ra xung đột. Vì vậy, theo nhà nghiên cứu Erica Downs: Trung Quốc đã xây dựng và bổ sung kho dự trữ chiến lược của họ trong 20 năm qua chính để chuẩn bị cho những thời điểm như thế này.
Nhà nghiên cứu Michal Meidan, Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, được báo Wall Street Journal trích dẫn có chung đánh giá khi cho rằng chiến lược này đã mang lại cho Bắc Kinh một “biên độ an toàn đáng kể”.
Điện hóa kinh tế để giảm phụ thuộc vào dầu lửa
Ngoài ra, từ năm 2019, Chính phủ Trung Quốc cũng hỗ trợ sản xuất dầu lửa trong nước để tăng cường khả năng tự chủ năng lượng, hiện đạt 4 triệu thùng/ngày. Để bình ổn giá xăng dầu vì chiến tranh Trung Đông, ngay từ đầu tháng 3, Bắc Kinh đã ngừng xuất khẩu dầu tinh chế, chủ yếu sang các nước Đông Nam Á. Giá xăng dầu tại Trung Quốc có tăng nhưng ở mức phù hợp. Điều này được giải thích qua việc, ngoài nguồn dự trữ khổng lồ, Trung Quốc đã thành công trong việc “phát triển xe điện để thay thế xe chạy bằng xăng”, theo The Wall Street Journal. Xe điện hiện chiếm 12% tổng số phương tiện cá nhân. Cuộc cách mạng cũng lan sang ngành vận tải. Năm 2025, xe tải hạng nặng chạy điện chiếm 30% doanh số xe tải mới tại Trung Quốc.
Trung Quốc đang dẫn đầu thế giới về năng lượng tái tạo. Năm 2025, 38% điện năng của Trung Quốc được sản xuất từ các nguồn này, cao hơn thị phần nhiệt điện sẽ được dịch chuyển phát triển ở phía tây đất nước. Từ mục tiêu ban đầu là phát triển các ngành kinh tế mới, năng lượng tái tạo dần được coi là nguồn bảo đảm an ninh năng lượng.
Tuy nhiên, chiến tranh Trung Đông cũng không có lợi cho Trung Quốc về lâu dài. Trong ngành công nghiệp, nhiều lĩnh vực như hóa chất, thủy tinh và thép có thể bị ảnh hưởng nặng nề do giá khí đốt tăng cao. Nhựa không thể làm được từ năng lượng Mặt trời hoặc điện gió. “Tất cả các sản phẩm hóa dầu, một ngành công nghiệp chủ chốt trong bất kỳ nền kinh tế hiện đại nào, đều cần dầu mỏ”, theo giải thích của nhà nghiên cứu Francis Perrin. Còn tờ Wall Street Journal cảnh báo “xung đột ở Trung Đông càng kéo dài thì những gián đoạn ở eo biển Hormuz càng làm tăng thêm chi phí cho một nền kinh tế vốn đang đối mặt với nhiều thách thức. Khủng hoảng hiện tại tương ứng với loại kịch bản khẩn cấp mà Trung Quốc đã chuẩn bị trong nhiều năm. Vẫn còn phải xem liệu nguồn dự trữ chiến lược này có đủ hay không nếu căng thẳng năng lượng toàn cầu trở nên trầm trọng.