AI giúp dự báo bão chính xác, cảnh báo thiên tai nhanh hơn

Nhiều công nghệ được ứng dụng trong dự báo, cảnh báo thiên tai

Ngày 18/3, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Khí tượng Thủy văn và Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai tổ chức hội thảo “Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai”. Hội thảo nằm trong chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày Nước Thế giới (22/3) và Ngày Khí tượng Thế giới (23/3).

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Thành Công cho biết, do tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai tại nước ta diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan và khó lường. Các hiện tượng như bão mạnh, mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán, xâm nhập mặn gia tăng cả về tần suất và cường độ.

Giai đoạn 2021 - 2025, mỗi năm Việt Nam chịu trung bình 10 - 12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới trên biển Đông, cùng hàng trăm đợt mưa lớn, lũ lụt; trong 5 năm gần đây, thiên tai đã làm hơn 1.500 người chết và mất tích, gây thiệt hại kinh tế rất lớn, ảnh hưởng nặng nề đến đời sống và phát triển kinh tế - xã hội.

Đáng chú ý, nhiều loại hình thiên tai ngày càng mang tính cục bộ, diễn biến nhanh và khó dự báo, như lũ quét, sạt lở đất ở miền núi; mưa cực đoan tại đô thị; hạn hán, xâm nhập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long; thực tế này đòi hỏi nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm để giảm thiểu rủi ro.

Thứ trưởng cho rằng, dự báo càng chính xác, cảnh báo càng sớm thì khả năng ứng phó càng hiệu quả. Trong bối cảnh đó, sự phát triển của khoa học công nghệ đang mở ra hướng đi mới cho công tác dự báo thiên tai. Hiện nay, các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big data), viễn thám, mô hình dự báo số độ phân giải cao, mạng lưới cảm biến và hệ thống quan trắc tự động đang được ứng dụng mạnh mẽ. Những công nghệ này giúp nâng cao độ chính xác, rút ngắn thời gian xử lý và tăng khả năng phân tích rủi ro.

Theo TS. Nguyễn Xuân Hiển, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Cục Khí tượng Thủy văn, ngành đang đẩy mạnh ứng dụng nhiều công nghệ mới nhằm nâng cao năng lực dự báo. Mô hình dự báo số trị trên siêu máy tính có thể cung cấp dữ liệu chi tiết tới lưới 3x3km. Dự báo bão được thực hiện bằng tổ hợp nhiều mô hình toàn cầu và khu vực, kết hợp công nghệ đồng hóa dữ liệu.

Nổi bật là việc tích hợp AI vào dự báo bão và thời tiết nguy hiểm, giúp cải thiện độ chính xác dự báo cường độ bão từ 10 - 20% trong ngắn hạn, đồng thời cho phép nhận dạng tự động vị trí và cường độ bão từ dữ liệu vệ tinh với độ chính xác trên 90%; các hệ thống cảnh báo dông, lốc, mưa lớn cực ngắn cũng đang được phát triển dựa trên dữ liệu đa nguồn như radar, vệ tinh, định vị sét và trạm đo tự động, cho phép đưa ra cảnh báo sớm từ 30 phút đến vài giờ.

Công tác dự báo thủy văn tiếp tục được cải thiện, với khả năng dự báo lũ 12 - 48 giờ ở Bắc Bộ và Trung Bộ, đến 5 ngày ở Nam Bộ; thời gian cảnh báo sớm có thể đạt 2 - 4 ngày, thậm chí tới 10 ngày tại Nam Bộ.

Tuy nhiên, công tác dự báo vẫn còn hạn chế như độ chính xác dự báo mưa lớn chưa cao, dự báo cường độ bão chưa ổn định. Cảnh báo lũ quét, sạt lở chi tiết còn khó do thiếu dữ liệu quan trắc; hạ tầng, dữ liệu và nguồn lực khoa học - công nghệ cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Cơ chế tài chính và chính sách thu hút nguồn lực cho nghiên cứu, ứng dụng công nghệ còn hạn chế...

Tăng cường hợp tác quốc tế, PPP thúc đẩy công nghệ cảnh báo

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm là giải pháp then chốt nhằm giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ người dân.

Định hướng thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về khí tượng, thủy văn, tài nguyên nước và thiên tai; phát triển hệ thống dự báo số hiện đại; tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế.

Bộ cũng hiện đại hóa mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn quốc gia, mở rộng hệ thống trạm quan trắc tự động, tăng cường ứng dụng viễn thám và dữ liệu vệ tinh. Nền tảng cảnh báo sớm đa thiên tai được phát triển để phục vụ cộng đồng. Một trong những định hướng quan trọng là đưa thông tin dự báo và cảnh báo thiên tai đến người dân nhanh và dễ tiếp cận qua các nền tảng số, ứng dụng di động và hệ thống truyền thông đa kênh.

Bên cạnh đó, thúc đẩy hợp tác quốc tế, hợp tác công - tư (PPP), huy động nguồn lực từ doanh nghiệp công nghệ, các tổ chức quốc tế và cộng đồng khoa học nhằm đẩy nhanh nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng các công nghệ tiên tiến.

Về ngành khí tượng thủy văn, ngành sẽ tập trung vào bốn trụ cột chính: làm chủ công nghệ lõi (đặc biệt là AI và mô hình dự báo tổ hợp); phát triển hệ thống quan trắc thông minh thời gian thực; tăng cường năng lực xử lý dữ liệu lớn và nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin cảnh báo đến người dân; mục tiêu cụ thể: giảm sai số dự báo cường độ bão xuống dưới 7m/s trong hạn 1 - 3 ngày, nâng tỷ lệ dự báo mưa đạt trên 60% với các ngưỡng quan trọng. Song song với đó, phát triển các mô hình AI có khả năng dự báo lũ và nhận diện sớm các hiện tượng thời tiết nguy hiểm trước 2 - 5 ngày.

Dưới góc độ doanh nghiệp, nhằm nâng cao khả năng dự báo thiên tai, bà Quách Minh Ngọc, Trưởng Đăng Ký QQ8886 đại diện Weathernews Inc tại Hà Nội cho hay, công ty sẽ mở rộng mạng lưới dữ liệu bằng khoảng 1.000 cảm biến IoT, giúp theo dõi thời tiết liên tục ở những khu vực chưa có quan trắc để dự báo chính xác hơn; các mô hình AI mới cũng sẽ dự báo chi tiết đến từng khu vực nhỏ, cập nhật liên tục, đặc biệt với hiện tượng cực đoan như mưa lớn hay ngập úng. Ưu tiên đào tạo cán bộ Việt Nam vận hành hệ thống, tránh phụ thuộc vào “hộp đen” công nghệ.

Ngoài ra, Weathernews sẽ nghiên cứu nền tảng thời tiết toàn cầu, tích hợp và chia sẻ nguyên văn các cảnh báo chính thức của Việt Nam; giúp thông tin lan tỏa rộng hơn đến người dân và doanh nghiệp.

Hạnh Nhung