Doanh nghiệp tôm chủ động giữ vững thị trường Mỹ

Rủi ro từ thuế chống phá giá

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) thông tin, 11 tháng năm 2025, xuất khẩu tôm sang Mỹ đạt 754 triệu USD, tăng 7% so với cùng kỳ năm trước. Mỹ tiếp tục duy trì vị trí thị trường lớn thứ hai của ngành tôm nước ta. Dù vậy phía sau con số tăng trưởng này là những rủi ro ngày càng rõ nét từ hệ thống phòng vệ thương mại của quốc gia này, đặc biệt là thuế chống bán phá giá.

VASEP phân tích, rủi ro lớn nhất trong ngắn hạn đối với doanh nghiệp tôm Việt Nam bắt nguồn từ kết quả rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) với sản phẩm tôm đông lạnh xuất khẩu sang Mỹ. Kết quả sơ bộ do Bộ Thương mại Mỹ công bố cho thấy biên độ thuế chống bán phá giá lên tới 35,29% - mức cao hơn nhiều so với kỳ vọng của doanh nghiệp cũng như mặt bằng các kỳ rà soát trước đó.

Phán quyết cuối cùng dự kiến được đưa ra vào đầu năm 2026 và sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu tôm trong cả năm. Nếu mức thuế sơ bộ này được giữ nguyên, ngành tôm sẽ đối mặt với áp lực tài chính rất lớn. Thuế cao không chỉ làm giảm biên lợi nhuận, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì thị phần tại Mỹ - thị trường vốn có yêu cầu cao nhưng giá trị đơn hàng lớn và ổn định. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc giá thành bị đội lên bởi thuế sẽ khiến tôm Việt Nam khó cạnh tranh với các nguồn cung khác, ngay cả khi chất lượng và uy tín đã được khẳng định.

Diễn biến năm 2025 cho thấy doanh nghiệp đã sớm phản ứng với rủi ro này. Xuất khẩu tôm sang Mỹ giảm mạnh trong tháng 7 rồi tăng trở lại trong tháng 8 và 9, phản ánh xu hướng “chạy hàng” trước thời điểm các biện pháp mới có thể được áp dụng. Đây là chiến lược quen thuộc nhưng mang tính ngắn hạn, cho thấy tâm lý phòng ngừa rủi ro đang chi phối mạnh các quyết định xuất khẩu.

Bên cạnh thuế chống bán phá giá, tôm Việt Nam còn chịu tác động từ thuế đối ứng được áp dụng trong năm 2025 với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Việt Nam. Thuế đối ứng chồng lên thuế chống bán phá giá khiến chi phí tuân thủ tăng mạnh, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược xuất khẩu và đàm phán lại giá với các nhà nhập khẩu Mỹ.

Dữ liệu thị trường cho thấy trong quý III/2025, giá tôm chân trắng Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ dao động từ 12,8 đến 14,1 USD/kg, tăng so với các quý trước và cao hơn cùng kỳ năm 2024. Giá tôm sú cũng tăng lên mức 17,9 đến 20,4 USD/kg. Mức giá này phản ánh rõ áp lực chi phí gia tăng, bao gồm chi phí tuân thủ, chi phí tài chính do thuế và yêu cầu giao hàng nhanh trong bối cảnh chính sách có thể thay đổi bất ngờ.

Theo đánh giá của VASEP, xu hướng tăng giá không hẳn mang lại lợi thế cho doanh nghiệp, bởi mức giá cao một phần đến từ chi phí bắt buộc chứ không phải giá trị gia tăng của sản phẩm. Điều này làm giảm sức cạnh tranh của tôm Việt Nam trên thị trường Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với giá và các nhà nhập khẩu có xu hướng đa dạng hóa nguồn cung để giảm rủi ro.

Ngoài ra, các yêu cầu tuân thủ ngày càng khắt khe từ phía Mỹ, từ truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu đến kiểm soát chuỗi cung ứng, đang làm gia tăng chi phí vận hành và yêu cầu quản trị đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Những doanh nghiệp có năng lực quản trị yếu hoặc phụ thuộc nhiều vào trung gian sẽ gặp bất lợi lớn trong giai đoạn tới.

Cơ hội phụ thuộc vào năng lực tuân thủ

VASEP cho rằng, bối cảnh quốc tế hiện nay có nhiều biến động, tạo ra cả thách thức lẫn cơ hội cho ngành tôm Việt Nam. Ấn Độ - nhà cung cấp tôm lớn nhất cho thị trường Mỹ - cũng đang phải chịu tổng mức thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp lên tới 58,26%.

Indonesia cũng đang đối mặt với sự cố khi hàng loạt container tôm bị phía Mỹ trả về do các lỗi kỹ thuật, làm đứt đoạn chuỗi cung ứng và khiến nhiều nhà máy chế biến rơi vào tình trạng đình trệ. Trong khi đó, Ecuador quốc gia được hưởng mức thuế đối ứng thấp hơn - lại có đặc điểm sản phẩm chủ lực là tôm nguyên con, khiến nước này gặp hạn chế khi mở rộng thị phần ở phân khúc tôm chế biến.

VASEP cho rằng, những yếu tố này tạo ra khoảng trống nguồn cung nhất định tại thị trường Mỹ. Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội của Việt Nam không tự động xảy ra, mà phụ thuộc lớn vào hai điều kiện then chốt là kết quả cuối cùng của thuế POR19 và năng lực đáp ứng các yêu cầu tuân thủ mới của doanh nghiệp.

Dự báo quý I/2026, bức tranh xuất khẩu tôm sang Mỹ không mấy sáng sủa. Doanh nghiệp phải đối mặt đồng thời với áp lực thuế, chi phí tuân thủ cao và những khó khăn nội tại của sản xuất trong nước như chi phí đầu vào, con giống và biến động thời tiết. Trong đó, rủi ro thuế chống bán phá giá được đánh giá là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến triển vọng thị trường.

Vì vậy, VASEP khuyến nghị chủ động chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch hồ sơ và nâng cao quản trị tuân thủ được coi là giải pháp thiết yếu giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý; duy trì niềm tin với nhà nhập khẩu và tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Việc chuẩn hóa dữ liệu phục vụ các kỳ rà soát thuế, xây dựng hệ thống truy xuất đồng bộ và nâng cao tính minh bạch trong giao dịch là rất quan trọng. Đồng thời, doanh nghiệp cần tăng cường kiểm tra uy tín đối tác để giảm rủi ro lẩn tránh thuế hoặc tranh chấp thương mại. Việc tối ưu danh mục sản phẩm theo hướng tập trung vào các mặt hàng ít chịu thuế chống bán phá giá cũng là giải pháp giúp duy trì dòng xuất khẩu trong bối cảnh biến động.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần chủ động làm việc với nhà nhập khẩu Mỹ để thống nhất quy trình cung cấp dữ liệu, hỗ trợ kiểm tra hồ sơ và xây dựng phương án chia sẻ rủi ro. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng sẽ giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào Mỹ và phân tán rủi ro thuế quan.

“Giai đoạn này được xem là phép thử lớn đối với ngành tôm Việt Nam. Những doanh nghiệp chuẩn bị tốt về dữ liệu, quản trị rủi ro và minh bạch thông tin sẽ có nhiều cơ hội giữ vững thị trường Mỹ, đồng thời tận dụng những khoảng trống nguồn cung do biến động quốc tế để tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn”, VASEP nhấn mạnh.

Trúc Oanh