Khu tập thể - di sản kiến trúc và ký ức đô thị
Ngày 26/10, tại Trường Tiểu học Kim Liên, Hà Nội, diễn ra tọa đàm "Khu tập thể - Tìm lại giấc mơ thiên đường", giới thiệu công trình nghiên cứu liên ngành và mở ra cuộc đối thoại về di sản kiến trúc, văn hóa và ký ức đô thị Việt Nam.
Cuốn sách Khu tập thể - Tìm lại giấc mơ thiên đường là công trình tập thể do TS. Trần Hậu Yên Thế và PGS. TS. Đinh Hồng Hải đồng chủ biên, với sự góp mặt của các nhà nghiên cứu, kiến trúc sư, nhà văn.
Sách do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam xuất bản (Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Giáo dục Hà Nội tổ chức bản thảo), tái hiện không gian khu tập thể, nơi lưu giữ văn hóa và đời sống của người thị dân.
Khu tập thể, sau cùng, không chỉ là nơi cư trú, mà còn là một không gian di sản với khả năng thích ứng và biến đổi đặc trưng của người Việt. Nó tích lũy nhiều giá trị đời sống, tạo nên vẻ đẹp riêng và là nơi bao dung biết bao phận người.
Qua ba phần chính: Di sản lịch sử, Đô thị nhân văn và Giấc mơ thiên đường, cuốn sách không chỉ tái hiện hành trình từ những ngôi nhà mơ ước thời kỳ hậu chiến tranh, với các yếu tố như “xí máy”, “chuồng cọp”, mà còn phân tích giá trị nhân văn, cộng đồng và sáng tạo trong không gian sống đô thị.
Như PGS. TS. KTS. Nguyễn Hồng Thục chia sẻ: “Khu tập thể, đối với cư dân của nó - những người trong cuộc, đã trở thành một ký ức tập thể của tuổi trẻ, tình người và chốn đi về trong tâm tưởng”. Cuốn sách mang đến cái nhìn đa chiều, từ lịch sử kiến trúc đến văn hóa cư trú, góp phần bảo tồn di sản đô thị Việt Nam trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng.
Bên cạnh đó, cuốn sách Khu tập thể - Tìm lại giấc mơ thiên đường đã sưu tầm, tuyển chọn nhiều tranh, ảnh tư liệu và câu chuyện thực tiễn sinh động về đời sống tại các khu tập thể nổi tiếng ở Hà Nội như: Kim Liên, Văn Chương, Khương Thượng, Thành Công...
Mỗi hình ảnh, mỗi câu chuyện là một mảnh ghép ký ức, góp phần tái hiện không gian sống, văn hóa sinh hoạt và tinh thần cộng đồng của người dân đô thị trong thời kỳ bao cấp, một giai đoạn giàu cảm xúc và nhân văn trong lịch sử phát triển của Thủ đô.
Điểm nhấn của sự kiện là buổi tọa đàm với chủ đề Giấc mơ chung trong những ký ức riêng, kết nối các thế hệ qua không gian tập thể. Chương trình được dẫn dắt bởi nhà văn - kiến trúc sư Nguyễn Trương Quý cùng sự tham gia của các diễn giả: TS. Trần Hậu Yên Thế, PGS. TS. Nguyễn Văn Huy, TS. KTS. Lê Phước Anh, và TS. Phạm Thị Thủy Chung.
Các diễn giả cho rằng, dù đã được bàn luận nhiều trong các tọa đàm, nghiên cứu, nhưng có lẽ đây là lần đầu tiên có một cuốn sách dành riêng nói về khu tập thể.
Sự tồn tại của các khu tập thể là minh chứng sống động cho đô thị nhân văn - nơi con người là yếu tố quyết định cho sức sống và sự tồn tại của đô thị. Trong quá trình phát triển, việc bảo tồn các giá trị lịch sử và yếu tố nhân văn cần được coi trọng.
Nhiều khách tham dự tọa đàm cũng chia sẻ sự hoài niệm tạo nên giá trị của khu tập thể; các bộ phim, bài hát, bài thơ lưu giữ ký ức về khu tập thể một thời. Đồng thời, các vấn đề như "không gian công cộng", "chuồng cọp", bảo tồn khu tập thể... cũng được đưa ra thảo luận.
Không gian sự kiện còn là cơ hội để mọi người "chạm" vào ký ức khu tập thể qua các khu vực trải nghiệm được thiết kế sáng tạo: Cửa sổ kí ức với photobooth tái hiện hình ảnh khu tập thể buổi chiều thu Hà Nội; Màu kí ức trưng bày 18 tác phẩm nghệ thuật mang đậm hơi thở đô thị xưa; Hương vị kí ức là góc ẩm thực nhỏ tái hiện những hương vị quen thuộc của đời sống khu tập thể.
Từ câu chuyện của những khu tập thể, sự kiện góp phần khơi dậy ý thức gìn giữ giá trị nhân văn của không gian đô thị, để trong hành trình đi tới tương lai, chúng ta vẫn giữ được những “giấc mơ thiên đường” rất đỗi con người.