Mỹ - Trung tái khởi động đàm phán: Nỗ lực “hạ nhiệt” căng thẳng thương mại

Trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc leo thang trở lại, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent vừa cho biết sẽ gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại Malaysia vào tuần tới, nhằm ngăn chặn vòng áp thuế mới đe dọa làm rung chuyển kinh tế toàn cầu. Động thái này diễn ra chỉ vài tuần trước thời hạn ngày 1/11 - thời điểm Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ áp mức thuế 100% lên hàng hóa Trung Quốc nếu Bắc Kinh không dỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu đất hiếm.

Thông tin về cuộc gặp được ông Bessent công bố tại cuộc họp Nội các Nhà Trắng và xác nhận sau cuộc điện đàm với ông Hà Lập Phong vào tối qua, 18/10. Trên mạng xã hội X, ông Bessent cho biết, hai bên đã có trao đổi “thẳng thắn và chi tiết” về các vấn đề thương mại, đồng thời khẳng định sẽ gặp trực tiếp để tiếp tục đàm phán.

Hãng tin Tân Hoa Xã của Trung Quốc cũng xác nhận cuộc điện đàm, mô tả đây là đối thoại “cởi mở, sâu sắc và mang tính xây dựng”, hướng tới một vòng thương lượng mới. Trong vòng sáu tháng qua, hai quan chức đã có các cuộc gặp tại bốn thành phố ở châu Âu để đạt được thoả thuận “đình chiến thuế quan” tạm thời, giúp hạ nhiệt mức thuế vốn tăng lên tới ba con số. Tuy nhiên, thỏa thuận này sẽ hết hiệu lực vào ngày 10/11 tới.

Căng thẳng leo thang sau khi Trung Quốc công bố mở rộng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và nam châm - nguồn vật liệu then chốt cho ngành công nghệ toàn cầu. Washington coi đây là đòn đáp trả chiến lược, buộc Mỹ phải tìm nguồn cung thay thế. Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố sẽ đáp trả bằng thuế quan kịch trần. Trong cuộc phỏng vấn với Fox Business, khi được hỏi về tác động của mức thuế 100% đối với kinh tế Mỹ, ông thừa nhận: “Nó không bền vững, nhưng đó là con số cần thiết. Họ buộc tôi phải làm vậy”.

Ông cũng để ngỏ khả năng ban hành thêm các kiểm soát xuất khẩu, có thể cấm cung cấp “mọi phần mềm quan trọng” cho Trung Quốc, điều có thể kéo theo đứt gãy chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Tuy nhiên, thông điệp dịu lại từ phía Washington sau đó, bao gồm việc ông Trump xác nhận dự kiến gặp QQ88k Game Bài Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hàn Quốc trong hai tuần tới, đã giúp thị trường tài chính Mỹ phục hồi sau nhiều phiên biến động. Các chỉ số phố Wall đảo chiều tăng trong phiên giao dịch cuối tuần.

Dù vậy, cộng đồng quốc tế vẫn hết sức lo ngại trước bước đi cả hai siêu cường. Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), bà Ngozi Okonjo-Iweala cảnh báo rằng, sự tách rời Mỹ - Trung có thể khiến sản lượng kinh tế toàn cầu giảm tới 7% trong dài hạn. “Chúng tôi đã liên hệ với cả hai bên để khuyến khích đối thoại”, bà nói trong cuộc phỏng vấn với Reuters.

Trong một tuyên bố gửi Ủy ban điều hành Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cuối tuần qua, ông Bessent chỉ trích mô hình kinh tế hướng nhà nước của Trung Quốc, cho rằng Bắc Kinh tạo ra tình trạng dư thừa sản xuất và “làm ngập thế giới bằng hàng giá rẻ”. Ông kêu gọi IMF và Ngân hàng Thế giới có lập trường mạnh mẽ hơn.

Đáp trả, Bộ Thương mại Trung Quốc cáo buộc Mỹ đã làm suy yếu hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ kể từ khi Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền đầu năm nay, đồng thời khẳng định sẽ tăng cường sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp tại WTO.

Thậm chí, khẩu chiến gia tăng khi ông Bessent chỉ trích một trợ lý cấp cao của ông Hà Lập Phong là “mất kiểm soát”. Bắc Kinh lập tức phản bác, cáo buộc ông Bessent “bóp méo sự thật một cách nghiêm trọng”.

Cuộc đối đầu thương mại Mỹ - Trung, dù mang dáng dấp cạnh tranh chiến lược, vẫn có giới hạn bởi chính lợi ích của hai bên. Việc hai nước tiếp tục mở kênh liên lạc cấp cao cho thấy cả Washington lẫn Bắc Kinh đều hiểu rằng một cuộc chiến thuế quan toàn diện sẽ gây tác động ngược, không chỉ với từng nền kinh tế mà với toàn bộ hệ thống thương mại quốc tế.

Cuộc gặp tại Malaysia, nếu diễn ra, có thể không mang lại một thỏa thuận mang tính bước ngoặt. Nhưng chỉ riêng việc hai bên đồng ý ngồi lại trong thời điểm này cũng đã là tín hiệu cho thấy đối thoại vẫn còn "chỗ đứng".

Hồng Nhung