Hai tuần xung đột Iran:7 lý do vì sao Mỹ chưa thể tuyên bố chiến thắng

Chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran trong hai tuần qua đạt một số kết quả tác chiến nhất định. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đối mặt với một ngã rẽ khó khăn trong cuộc xung đột này. Ông khó có thể tuyên bố chiến thắng một cách thuyết phục, trong khi cuộc chiến có dấu hiệu ngày càng mở rộng và những hệ lụy kinh tế - chiến lược nếu rút lui có thể nghiêm trọng không kém việc tiếp tục chiến dịch.

Dù tình thế hiện nay chưa đến mức bế tắc như những gì từng xảy ra với các Tổng thống Mỹ trước đây từng sa lầy trong các cuộc chiến, nhưng nhiều dấu hiệu cho thấy những thách thức lớn đang dần xuất hiện.

Một diễn biến tiêu biểu cho thấy khả năng kiểm soát cuộc chiến của ông Donald Trump đang suy giảm là việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Động thái này cho thấy, dù Mỹ có ưu thế quân sự vượt trội nhưng không phải mọi vấn đề đều có thể được giải quyết bằng sức mạnh quân sự, bất chấp những tuyên bố cứng rắn của Nhà Trắng.

“Không thể nói là chiến thắng nếu không thể sử dụng eo biển Hormuz”, cựu đại úy Hải quân Mỹ Lawrence Brennan nhận định với CNN. “Eo biển Hormuz phải được mở lại cho thương mại quốc tế, nhưng trong hoàn cảnh hiện nay đó là điều cực kỳ khó khăn, thậm chí gần như bất khả thi”.

Ông Brennan, người từng phục vụ trên tàu sân bay USS Nimitz trong cuộc khủng hoảng con tin ở Iran cũng cảnh báo rằng việc tuyên bố chiến thắng quá sớm là không phù hợp. “Cuộc xung đột này có thể kéo dài lâu hơn nhiều so với hy vọng của chúng ta.”

Dưới đây là 7 yếu tố chính các chuyên gia chỉ ra khiến Washington chưa thể khẳng định chiến thắng trong cuộc xung đột:

1. Khủng hoảng eo biển Hormuz

Việc Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz và các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu tại Vịnh Ba Tư đã khiến giá dầu thế giới tăng mạnh. Hải quân Mỹ tỏ ra thận trọng khi tiến vào khu vực do nguy cơ từ tên lửa chống hạm và máy bay không người lái.

Các chuyên gia cho rằng, không có giải pháp quân sự nhanh chóng để mở lại tuyến đường này. Ngay cả khi mở được, việc duy trì an toàn cũng đòi hỏi các nhiệm vụ hộ tống liên tục, điều có thể vượt quá năng lực của hải quân Mỹ và phương Tây.

2. Vấn đề lãnh đạo tối cao của Iran

Các cuộc tấn công ban đầu của Mỹ và Israel đã khiến lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng. Tuy nhiên, việc con trai ông là Mojtaba Khamenei lên thay đã khiến mục tiêu thay đổi chế độ - nếu đó từng là mục tiêu - trở nên không rõ ràng.

Một số nhà phân tích cho rằng, lãnh đạo mới thậm chí có thể cứng rắn hơn người tiền nhiệm, làm giảm khả năng đạt được một thỏa thuận chính trị.

3. Khả năng Israel tiếp tục chiến tranh

Ngay cả khi Washington muốn kết thúc xung đột vì lý do chính trị, chưa có gì đảm bảo rằng Israel sẽ đồng ý. Israel từ lâu coi các chiến dịch quân sự trong khu vực là một phần của chiến lược an ninh lâu dài.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu và Chính phủ Israel có thể lựa chọn tiếp tục chiến dịch nhằm làm suy yếu Iran hơn nữa, điều có thể khiến Mỹ khó kiểm soát tiến trình kết thúc chiến tranh.

4. Thiếu một chiến thắng rõ ràng

Một thách thức khác là việc xác định mục tiêu chiến tranh. Các tuyên bố từ chính quyền Mỹ vừa nhấn mạnh việc phá hủy chương trình hạt nhân của Iran, vừa đề cập khả năng làm suy yếu hoặc thay đổi chế độ.

Sự thiếu nhất quán này khiến việc xây dựng một “câu chuyện chiến thắng” rõ ràng trở nên khó khăn, đặc biệt nếu diễn biến thực địa tiếp tục phức tạp.

5. Bài toán chương trình hạt nhân

Washington tuyên bố đã gây thiệt hại nặng cho chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, các cơ quan giám sát quốc tế cho rằng, nước này vẫn còn khoảng 200kg uranium làm giàu cao tại cơ sở Isfahan Nuclear Facility.

Nếu lượng vật liệu này chưa bị loại bỏ, khả năng Tehran tái khởi động chương trình hạt nhân trong tương lai vẫn tồn tại.

6. Tình hình chính trị trong nước Iran

Khi phát động chiến dịch, ông Trump từng kêu gọi người dân Iran nổi dậy chống lại chính quyền thần quyền tại Tehran. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có dấu hiệu cho thấy một phong trào như vậy đang hình thành.

Nhiều chuyên gia cho rằng, kịch bản dễ xảy ra hơn là chính quyền Iran sẽ củng cố quyền lực sau khi các cuộc không kích kết thúc.

7. Áp lực chính trị trong nước Mỹ

Cuộc chiến cũng bắt đầu tác động đến chính trường Mỹ. Giá dầu và giá xăng tăng có thể gây áp lực lên đời sống người dân, trong khi thương vong quân sự và chi phí chiến tranh có nguy cơ trở thành vấn đề tranh luận chính trị.

Trong bối cảnh đó, việc thuyết phục cử tri rằng cuộc chiến là một chiến thắng rõ ràng có thể trở nên khó khăn hơn.

Bài toán kết thúc chiến tranh

Lịch sử cho thấy, việc kết thúc chiến tranh hiếm khi đơn giản và dứt khoát như chiến thắng của Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Trong nhiều cuộc xung đột sau đó, kết quả thường phức tạp và kéo dài hơn dự kiến.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với hệ quả của một cuộc chiến do chính mình lựa chọn. Ông cần tìm ra một lối thoát cho cuộc chiến khi vẫn có thể duy trì hình ảnh chiến thắng, trước khi lợi thế quân sự ban đầu suy giảm và đối thủ chuyển cuộc chiến sang một phép thử về sức chịu đựng lâu dài.