Khu công nghệ cao Hòa Lạc: Hướng tới trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu quốc gia

Bài 1:
Dấu ấn khu công nghệ cao đầu tiên của cả nước

Hơn hai thập kỷ rưỡi hình thành và phát triển, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đã vượt qua giai đoạn thí điểm kéo dài để bước vào thời kỳ tăng tốc. Hạ tầng kỹ thuật được hoàn thiện dần; dòng vốn đầu tư khởi sắc; các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ cao bắt đầu kết nối thành mạng lưới; sản phẩm công nghệ cao được sản xuất ngay tại chỗ; và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang mở rộng cả về quy mô lẫn chất lượng.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở rộng cả quy mô và chất lượng

Được hình thành từ cuối năm 1998 dưới sự chỉ đạo trực tiếp của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt theo Quyết định thành lập số 198/1998/QĐ-TTg ngày 12/10/1998, Khu Công nghệ cao (CNC) Hòa Lạc là dự án tiên phong trong chiến lược đưa công nghệ cao trở thành động lực mới của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Từ một ý tưởng táo bạo cách đây gần ba thập kỷ, Hòa Lạc đang từng bước định hình diện mạo của một trung tâm nghiên cứu phát triển và sản xuất công nghệ cao quy mô quốc gia.

Theo ông Vũ Xuân Hùng, Trưởng Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp TP. Hà Nội, với vị thế là khu CNC đầu tiên của cả nước, Hòa Lạc mang sứ mệnh vô cùng đặc biệt. Không chỉ đóng vai trò cầu nối trong việc tiếp nhận, chuyển giao và tiến tới sáng tạo công nghệ cao, là cái nôi để nghiên cứu phát triển công nghệ cao, Khu CNC Hòa Lạc còn là nơi thử nghiệm, thí điểm để rút kinh nghiệm cho việc phát triển các khu CNC trên cả nước. Sau hơn 25 năm, sứ mệnh ấy ngày càng được thể hiện rõ qua những kết quả cụ thể, đặc biệt trong việc thiết lập các thành tố nền tảng của một hệ sinh thái công nghệ cao hoàn chỉnh.

Bức tranh đầu tư tại Khu CNC Hòa Lạc đã có những chuyển biến mạnh. Đến nay, đã thu hút 109 dự án còn hiệu lực, gồm 94 dự án trong nước và 15 dự án FDI, với tổng vốn đăng ký xấp xỉ 120.693 tỷ đồng. Dòng vốn tập trung nhiều nhất vào sản xuất (gồm cả phần mềm) với khoảng 68.000 tỷ đồng; tiếp đến là các dự án nghiên cứu và phát triển (R&D) khoảng 25.000 tỷ đồng và các dự án đào tạo 10.000 tỷ đồng. Trong số này, có 63 dự án đang hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 16.700 lao động và là nơi học tập, nghiên cứu của khoảng 12.500 học sinh, sinh viên.

Trong cơ cấu các dự án hoạt động hiện nay có 52 dự án công nghệ cao, gồm 12 dự án R&D, 35 dự án ứng dụng công nghệ cao để sản xuất sản phẩm công nghệ cao, 4 dự án cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin và 1 dự án giáo dục - đào tạo. Đây là cấu trúc hiếm có ở các khu CNC trong nước, phản ánh nỗ lực phát triển đồng bộ chuỗi giá trị công nghệ cao từ đào tạo nguồn nhân lực đến nghiên cứu, ứng dụng và sản xuất.

Đặc biệt, Hòa Lạc đã hình thành một mạng lưới phòng thí nghiệm và trung tâm R&D quy mô lớn. Riêng 12 dự án R&D đang hoạt động đã sở hữu 42 phòng thí nghiệm, tiêu biểu như Viện KeoNhaCai QQ88c và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST), Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Nissan Techno Việt Nam hay Viện Thực phẩm chức năng... Các doanh nghiệp sản xuất công nghệ cao cũng duy trì 40 phòng thí nghiệm khác; trong khi Đại học FPT, đại diện cho mảng đào tạo, sở hữu 6 phòng thí nghiệm phục vụ các lĩnh vực công nghệ thông tin, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo. Với gần 90 phòng thí nghiệm đang vận hành, Hòa Lạc trở thành một trong những cụm nghiên cứu ứng dụng có quy mô lớn nhất phía Bắc.

Viettel hiện là nhà đầu tư lớn nhất tại đây với 6 dự án, tổng vốn đăng ký khoảng 11.625 tỷ đồng và đang mở rộng thêm khoảng 4.000 tỷ đồng. QQ88k Game Bài kiêm Tổng Giám đốc Viettel, Thiếu tướng Tào Đức Thắng, cho biết: “Viettel xác định Khu công nghệ cao Hòa Lạc là trung tâm chiến lược trong định hướng phát triển dài hạn để đầu tư các dự án công nghệ cao, chuyển giao tri thức và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực”.

Hơn hai thập kỷ rưỡi hình thành và phát triển, Hòa Lạc đã vượt qua giai đoạn thí điểm kéo dài để bước vào thời kỳ tăng tốc. Hạ tầng kỹ thuật được hoàn thiện dần; dòng vốn đầu tư khởi sắc; các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ cao bắt đầu kết nối thành mạng lưới; sản phẩm công nghệ cao được sản xuất ngay tại chỗ; và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang mở rộng cả về quy mô lẫn chất lượng.

Bước tăng tốc đến năm 2030

Hà Nội đang xây dựng Đề án Phát triển Khu CNC Hòa Lạc đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045, với kỳ vọng hình thành một trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu quốc gia, đóng vai trò hạt nhân của đô thị khoa học, công nghệ phía Tây Thủ đô. Hòa Lạc không chỉ là nơi nghiên cứu và ứng dụng các thành tựu khoa học hàng đầu thế giới, mà còn được định hướng là “hạt nhân kinh tế tri thức” của Việt Nam, có sức hấp dẫn với giới khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ toàn cầu.

Theo ông Vũ Xuân Hùng, Trưởng Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp TP. Hà Nội, định hướng phát triển Hòa Lạc trong giai đoạn mới dựa trên việc cụ thể hóa các quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết số 57-NQ/TW và Luật Thủ đô năm 2024. Đây là hai trụ cột pháp lý mở đường cho Hà Nội hình thành một trung tâm đổi mới sáng tạo có tính tự chủ cao, có khả năng thử nghiệm các chính sách và mô hình phát triển mới trong lĩnh vực khoa học, công nghệ.

Trên nền tảng đó, Hòa Lạc ưu tiên thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm thuộc 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia; phát triển các mô hình thử nghiệm thể chế mới; và trở thành điểm đến của nhân tài khoa học trong nước và quốc tế. Định hướng phát triển nhấn mạnh vai trò của Hòa Lạc trong việc quy tụ trí tuệ Việt, khơi dậy tinh thần tự chủ, sáng tạo và xây dựng nền khoa học, công nghệ tự cường, góp phần nâng cao năng lực công nghệ của nền kinh tế.

Đề án phát triển Khu CNC Hòa Lạc đặt ra các mục tiêu rất cụ thể đến năm 2030. Hòa Lạc mong muốn thu hút ít nhất 30 dự án đầu tư và đưa vào hoạt động 25 dự án trong Khu nghiên cứu và phát triển; nghiên cứu, phát triển được ít nhất 10 công nghệ mới thuộc nhóm chiến lược, trong đó có tối thiểu 5 công nghệ được chuyển giao thành công. Hình thành ít nhất 1 khu nghiên cứu mở; có ít nhất 1 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, 5 phòng kiểm thử, 15 phòng thí nghiệm chuyên ngành; hình thành 5 cụm công nghệ/công nghiệp liên kết theo chuỗi trong các lĩnh vực công nghệ cao (như vi mạch, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, năng lượng tái tạo, tế bào gốc, dược liệu siêu sạch, sản xuất thuốc giải phóng kiểm soát…).

Hòa Lạc cũng đặt mục tiêu quy tụ ít nhất 2 trung tâm R&D của các tập đoàn đa quốc gia và ký kết ít nhất 100 hợp đồng R&D mỗi năm giữa doanh nghiệp với trường viện. Khu sẽ hình thành cụm bán dẫn và AI quy mô vùng, đưa Hà Nội trở thành trung tâm hàng đầu trong hai lĩnh vực này theo Quy hoạch Thủ đô. Tỷ lệ chi cho R&D của doanh nghiệp tại Hòa Lạc mỗi năm tăng 3 - 5% doanh thu, tiến sát chuẩn phát triển công nghệ quốc tế.

Bên cạnh đó, Hòa Lạc hướng tới đào tạo và thu hút 20.000 nhân lực chất lượng cao. Tiếp nhận ít nhất 100 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo vào hệ thống ươm tạo và ươm tạo thành công tối thiểu 10 công nghệ cao, có 10 doanh nghiệp công nghệ cao có tiềm năng phát triển ở quy mô khu vực. Có ít nhất 5 doanh nghiệp công nghệ cao tham gia chương trình thử nghiệm có kiểm soát; ít nhất 2 cơ chế hoặc mô hình mới về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được thử nghiệm thành công và áp dụng rộng rãi.

Về hạ tầng, mục tiêu đến năm 2030 là hoàn thành 100% kết cấu hạ tầng kỹ thuật chung và hạ tầng nội bộ của các phân khu chức năng, đồng thời vận hành toàn bộ hệ thống theo định hướng hạ tầng thông minh. Khu sẽ hoàn thiện mạng hạ tầng số với tốc độ truy cập Internet tối thiểu 1Gb/s và hệ thống Internet vạn vật (IoT) có độ trễ thấp. Song song, Hòa Lạc sẽ hình thành một số cụm công trình hạ tầng xã hội, nhà ở, dịch vụ lưu trú và tiện ích công cộng trong các khu chức năng; đồng thời bắt đầu triển khai một số dự án hạ tầng xã hội và nhà ở nằm ngoài ranh giới khu.

Tổng vốn đầu tư lũy kế đến năm 2030 dự kiến đạt tối thiểu 200.000 tỷ đồng. Trong đó, Hòa Lạc phải thu hút 4 nhà đầu tư lớn trong nước hoặc quốc tế, đủ khả năng dẫn dắt doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, và thu hút ít nhất 50 doanh nghiệp công nghệ cao mới.

Tầm nhìn đến năm 2045 đặt Hòa Lạc vào vị trí một trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á, trở thành mắt xích quan trọng trong hệ thống đổi mới sáng tạo toàn cầu. Khu cũng sẽ phát triển theo hướng xanh, thông minh và bền vững, sử dụng hoàn toàn năng lượng tái tạo.

Khu CNC Hòa Lạc đang đứng trước thời điểm bản lề. Đâu là điều kiện "cần” và “đủ” để hiện thực hóa các mục tiêu đặt ra khi những khó khăn, thách thức phía trước không hề nhỏ?